Wanneer Foucault de wijnkaart binnensluipt
Er is iets wonderlijks aan de hand in de wereld van wijn. In een recent interview in Trouw vertelt sommelier Casper Vuurmans hoe hij zich laat inspireren door de filosoof Michel Foucault om wijn te begrijpen. ‘Welke wijn tuchtigt ons?’ vraagt de interviewer, waarop Vuurmans antwoordt met een verhaal over Zuid-Franse wijnen en gedisciplineerde wijnbouw. Het is een symptoom van een groter fenomeen: hoe vakkennis soms zo zwaar wordt aangezet dat het zijn eigenlijke doel – mensen helpen genieten – uit het oog verliest.
De worsteling van de expert
Vuurmans’ verhaal is eigenlijk fascinerend, omdat het een eerlijke expert laat zien die worstelt met zijn eigen rol. Hij begint met een belangrijke observatie: ‘Nu neig ik ernaar te zeggen dat ik anders ben gaan proeven door mijn vocabulaire.’ Dit is een inzicht dat veel wijndrinkers herkennen: woorden vormen onze beleving.
Maar dan gebeurt er iets interessants: hij verpakt deze gedachte in een academisch framework met Foucault en Bourdieu. Waarom? Misschien omdat vakkennis over smaak – iets wat zeer subjectief is – moeilijk te legitimeren valt in een cultuur die gaat voor ‘harde’ wetenschap. Door filosofen aan te halen, geeft hij gewicht aan zijn expertise.
Vuurmans is zich bewust van dit spanningsveld. Hij erkent dat ‘de wijnwereld er een van macht en imponeren’ is, en beweert zich daarvan los te willen maken. Tegelijkertijd moet hij omzet draaien, vakmanschap tonen en verschillende klanten bedienen; van beginners tot kenners. En dat is geen eenvoudige opdracht.
Het probleem ontstaat wanneer deze intellectuele legitimatie een doel op zich wordt, losgeraakt van de praktische taak: mensen helpen de juiste wijn te vinden.
Het mannelijke monopolie op betekenis
Wat opvalt in de LinkedIn-discussie die volgde op het artikel, is hoe een bepaald type expert elkaar opzoekt om zijn territorium te verdedigen. Ze corrigeren elkaar over technische details van een Barolo, citeren uit eigen publicaties, en spreken in een code die duidelijk maakt: wij bepalen wat wijn is en hoe erover gesproken mag worden.
Deze dynamiek – waarbij expertise wordt ingezet als sociale positionering – zien we in veel domeinen waar kennis en passie samenkomen. Het gaat om een bepaalde manier van expertise uitoefenen: exclusief in plaats van inclusief, imponerend in plaats van dienstbaar.
De vraag is waarom dit gebeurt. Misschien omdat experts in ‘zachte’ vakgebieden, zoals kunst, smaak en cultuur, extra aan de bak moeten om hun kennis serieus te laten nemen. Door intellectuele complexiteit toe te voegen, wordt hun expertise meetbaarder, verdedigbaarder, mannelijker ook.
De prijs van pretenties
Wat verloren gaat in deze intellectuele machtsstrijd is het oorspronkelijke plezier. Neem Vuurmans’ houding tegenover alcoholvrije wijn: ‘Mensen vragen erom, ik vind het verschrikkelijk.’ Hij kan niet eenvoudig zeggen dat hij er niet van houdt; nee, het ‘druist in tegen de wijncultuur’, omdat ‘alcohol erbij hoort’ voor ‘de sfeer’ en ‘ontspanning’.
Dit soort uitspraken maken wijn ontoegankelijk voor mensen die om welke reden dan ook geen alcohol kunnen of willen drinken. Door te beweren dat je filosofische kennis nodig hebt om wijn te ‘begrijpen’, en door alcoholvrije en -arme alternatieven categorisch af te wijzen, worden kunstmatige drempels opgeworpen die veel mensen uitsluiten.
Ironisch genoeg ondermijnt dit intellectuele geposeer juist de echte waarde van wijn. Vuurmans’ beschrijving van een Barolo – ‘concentratie van smaak, rood en zwart fruit, viooltjes, tabak en leer, stevige tannines’ – is informatief en nuttig. Maar waarom moet dit verpakt worden in een verhaal over hoe wijn ons ‘tuchtigt’ en hoe ‘de wijn gevormd wordt door de taal’?
De democratisering van smaak
Gelukkig laat Vuurmans ook zien hoe het anders kan. Zijn beste momenten komen wanneer hij simpelweg uitlegt hoe hij een wijn kiest: ‘Ik zie u zitten, en probeer dan als een psycholoog of socioloog te bepalen wie ik voor me heb. Ik vraag dan of u vaker wijn drinkt. Wat bevalt u eraan?’ Dit is expertise in dienst van de gast: menselijk, toegankelijk, nuttig en behulpzaam.
Ook moet hij erkennen dat hij ‘commerciële wijn’ op zijn kaart moet zetten die ‘loopt als een trein’ – ondanks zijn filosofische bezwaren. De markt, zo blijkt, is democratischer dan de theorie. Mensen kiezen uiteindelijk wat ze lekker vinden, ongeacht intellectuele goedkeuring.
Wat kunnen we hiervan leren? Wijnproeven hoeft geen tentamen filosofie te zijn; het is eerder samen muziek luisteren: je hoeft geen noten te kunnen lezen om geraakt te worden. Vertrouw op je eigen smaak, maar sta ook open voor begeleiding – van experts die je helpen ontdekken, niet die je kennis testen.
Praktische tips voor wijndrinkers:
- Vraag in restaurants: ‘Wat zou u zelf drinken bij dit gerecht?’
- Negeer beschrijvingen die je niet helpen (mineraal, complex) en focus op wat je wel begrijpt (fruitig, droog)
- Probeer bewust goedkope wijnen van verschillende gebieden om je smaak te ontdekken
- Onthoud wat je lekker vindt in plaats van wat je lekker zou móeten vinden
Voor professionals:
- Behandel verschillende smaakvoorkeuren van de gast als interessant, niet als fout
- Geef concrete, bruikbare beschrijvingen (‘dit lijkt op …’ in plaats van abstracte termen)
- Organiseer proefavonden waar fouten maken mag en vragen stellen wordt aangemoedigd
Terug naar de basis
Het interessante aan Vuurmans’ verhaal is dat hij zelf de spanning voelt tussen intellectuele ambitie en praktische dienstverlening. Hij wil een boek schrijven over wijn en filosofie, maar kan ons geen simpele definitie geven van wat wijn is. Hij citeert Foucault over macht, maar moet wel commerciële wijn verkopen die ‘loopt als een trein’. Deze tegenstellingen maken hem menselijk en laten zien dat ook experts kunnen worstelen met hun rol.
Misschien is dat precies wat we nodig hebben: experts die hun onzekerheid durven tonen, die toegeven dat smaak complex en persoonlijk is (en zeer van het moment afhankelijk), die hun kennis delen zonder te beweren dat er één juiste manier is om van wijn te genieten.
‘Expertise is er om te dienen, niet om te imponeren.’
Een goede sommelier helpt je de juiste wijn te vinden voor jouw situatie, smaak en budget. Hij gebruikt zijn kennis om jouw ervaring te verbeteren, niet om zijn eigen intelligentie te demonstreren. Dat vereist bescheidenheid: de erkenning dat expertise er is om te dienen, niet om te imponeren.
Conclusie: de kunst van het helpen
Uiteindelijk gaat het niet om het afschaffen van expertise, maar om het juiste gebruik ervan. Vuurmans’ worsteling met zijn rol als filosoof-sommelier toont iets belangrijks: zelfs experts zijn mensen die zoeken naar manieren om hun passie te delen en hun kennis relevant te maken.
De beste wijnexperts zijn degenen die hun kennis gebruiken om jouw ervaring te verrijken, niet om hun eigen positie te verstevigen. Ze helpen je te ontdekken wat je lekker vindt en leggen je uit waarom bepaalde combinaties wel of juist helemaal niet werken. Ze maken wijn toegankelijker, niet ingewikkelder.
Wijn is uiteindelijk een simpel plezier: gefermenteerde druiven die, onder de juiste omstandigheden, vreugde en verbinding kunnen brengen. Dat heeft geen filosofische legitimatie nodig. Het vraagt alleen om nieuwsgierigheid, openheid, en af en toe een deskundige gids die je helpt de weg te vinden.
Dus laat je niet intimideren door ingewikkelde verhalen, en ook niet afschrikken door alle expertise. Zoek experts die je helpen in plaats van die je testen. En onthoud: de beste wijn is degene die jij lekker vindt, in het gezelschap van mensen om wie je geeft.
Gerelateerde onderwerpen
- 7 slimme vragen aan de sommelier voor een gezellige avond
- Is een wijn met een medaille garantie voor succes?
- Wijnproeverij aan huis of op locatie
- Wat is het verschil tussen een sommelier en een vinoloog?
- Wijnjarentabel 2024
Bijgewerkt op 19 april 2026