Microplastics in wijn: wat je moet weten

Wijn bevat microplastics – net als vrijwel elk ander voedingsproduct in onze moderne wereld. Deze realiteit hoeft geen reden tot paniek te zijn, maar vraagt wel om een heldere blik op de feiten. Recent wetenschappelijk onderzoek toont dat microplasticniveaus in wijn relatief laag zijn vergeleken met andere dranken, en dat natuurkurk zelfs een beschermende werking lijkt te hebben. Tegelijkertijd stapelen micro- en nanoplastics zich op in het menselijk lichaam, met nog onbekende gevolgen. De uitdaging ligt niet zozeer in de keuze tussen kurk of schroefdop, maar in de bredere productieketen – van wijngaard tot bottellijn.

Wat zijn micro- en nanoplastics?

Microplastics zijn plasticdeeltjes kleiner dan vijf millimeter, vaak veel kleiner. Deze ongewenste resten van decennialange plasticconsumptie duiken overal op: van oceaanwater tot kraanwater, van voedsel tot wijn. Detectie blijft technisch uitdagend, omdat meetmethoden verschillen en laboratoriumcontaminatie moeilijk te vermijden is.

Wanneer microplastics verder fragmenteren tot deeltjes kleiner dan één micrometer, ontstaan nanoplastics. Door hun extreem kleine formaat kunnen ze biologische barrières passeren en andere stoffen aan hun oppervlak binden, wat zorgen oproept over mogelijke gezondheidseffecten.

Bronnen van microplastics in de wijnproductieketen

Wijngaardbodems: onzichtbare reservoirs

Elke wijn begint bij de bodem; helaas geldt dat ook voor microplastics. Duits onderzoek in de Mosel en Saar vond gemiddeld 4200 ± 2800 deeltjes per kilo wijngaardgrond. Frans onderzoek toonde aan dat 75% van de bemonsterde percelen polypropyleen, polyamide en polyethyleen bevatte.

Wijngaarden raken via verschillende routes vervuild:

• Directe bronnen: mulchfolie, druppelirrigatieslangen, plastic clips, feromoonvallen en vogelnetten die na verloop van tijd afbreken.
• Indirecte bronnen: compost, rioolslib en organische meststoffen kunnen ongemerkt microplastics meebrengen naar de wijngaardbodem.

Wijnkelder en productieproces

Klaringsmiddelen
Wijnboeren gebruiken het onoplosbare polymeer PVPP (polyvinylpolypyrrolidon) vooral bij witte wijn en rosé om de helderheid te verbeteren en ongewenste fenolen te verwijderen. Hoewel technisch (en juridisch) niet als microplastic geclassificeerd, gedraagt PVPP zich wel als zodanig. Na klaring blijft meestal een kleine hoeveelheid als residu achter. PVPP is toegestaan tot 80 gram per hectoliter volgens OIV-normen.

Filters, pompen en leidingen
Bij elke stap waarbij wijn wordt overgepompt of gefilterd, schuurt de vloeistof langs kunststofonderdelen van polypropyleen, polyethersulfon of PTFE. Langdurig gebruik en mechanische belasting kunnen slijtage veroorzaken, maar betrouwbare cijfers over microplasticafgifte ontbreken.

De verpakking: van kurken tot doppen

Het Franse onderzoek: context en bevindingen

Recent Frans ANSES-onderzoek (Chaïb et al., 2025) veroorzaakte beroering in de drankensector. Bij frisdranken bevatten glazen flessen soms vijftig keer zo veel microplastics als PET-flessen. De oorzaak: polyesterverf op metalen kroonkurken die tijdens transport en opslag schuren.

Cruciale nuance: wijn vormde een uitzondering op deze trend. De onderzoeksresultaten voor wijn toonden namelijk een ander patroon.

Verpakking/sluiting	Microplastics (deeltjes/L)	Opmerking
PET-fles	2,1 ± 0,8	Laagste waarden
Bag-in-box (3L)	3,7 ± 0,9	Cubitainer
Glas + natuurkurk	5,3 ± 2,0	Beschermende werking kurk
Karton (polymeerlaag)	30,0 ± 16,9	Hoogste waarden

Belangrijke disclaimer: gebaseerd op één studie met beperkte steekproefgrootte. Verdere bevestiging door vervolgonderzoek is nodig.

Natuurkurk: beschermende eigenschappen

Natuurkurk toont in het Franse onderzoek relatief gunstige waarden. Waar metalen doppen met polyesterverf bij andere dranken voor extra vervuiling zorgen, speelt natuurkurk bij wijn juist een beschermende rol. Kurk wordt niet alleen door sommeliers geprezen om smaakbeleving, maar is ook vanuit toxicologisch perspectief verdedigbaar.

Synthetische kurken en alternatieven

Onderzoek van Prata et al. (2020) toonde aan dat synthetische kurken van geëxtrudeerd polyethyleen meetbare, maar lage hoeveelheden microplastics kunnen afgeven. Hoewel deze kurken het risico op TCA (kurkgeur) vrijwel uitsluiten, plaatst dit een kanttekening bij de milieuwinst.

Schroefdoppen: wereldwijde realiteit

Schroefdoppen domineren inmiddels grote delen van de wereldmarkt. Australië en Nieuw-Zeeland gebruiken ze voor 80-90% van hun wijnen. Ook in Europa neemt het gebruik toe bij jonge, frisse wijnen.

Microplasticperspectief van schroefdoppen:

• Gemeten waarden: 5-8 deeltjes per liter (vergelijkbaar met natuurkurk)
• Moderne STELVIN-doppen hebben PVDC-vrije liners
• Constructie en handling zijn bepalender dan materiaal
• Reiniging van doppen voor botteling kan het deeltjesaantal merkbaar reduceren

Gezondheidsrisico’s: wat we wel en niet weten

Huidige wetenschappelijke consensus

Het Nederlandse Voedingscentrum stelt duidelijk: ‘De meeste studies tot nu toe laten geen bewijs zien dat microplastics ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken.’ Laboratoriumstudies tonen ontstekingsreacties en celstress aan, maar deze zijn nog niet vertaald naar aantoonbare gezondheidseffecten bij mensen.

Cardiovasculaire impact

Recent onderzoek (Marfella et al., 2024) toont dat microplastics niet alleen hypothetische risico’s vormen, maar daadwerkelijk zijn aangetroffen in atherosclerotische plaques (vetverstoppingen in bloedvaten) van mensen met hart- en vaatziekten. Patiënten met polyethyleen en polyvinylchloride in hun bloedvatafsluitsels hadden een 4,5 keer hoger risico op hartinfarct, beroerte of overlijden binnen drie jaar. Deze bevindingen suggereren dat microplastics mogelijk moeten worden beschouwd als een cardiovasculaire risicofactor, vergelijkbaar met roken of hoog cholesterol.

Darmmicrobioom-verstoring

Naast directe toxiciteit kunnen microplastics de balans van het darmmicrobioom verstoren. Studies (Parsaeimehr et al., 2023) tonen aan dat inname van polyethyleen en polystyreen leidt tot dysbiose – een onevenwichtige bacteriële samenstelling – met verhoogde ontstekingsmarkers in de darm. Dit kan de opname van voedingsstoffen belemmeren en de immuunrespons verzwakken.

Genetische kwetsbaarheid 

Niet iedereen is even gevoelig voor microplastics. Onderzoek bij muizen (Gaspar et al., 2025) toont dat dragers van het APOE4-gen na drie weken blootstelling aan polystyreen-microplastics (0,1 en 2 μm deeltjes) cognitieve stoornissen ontwikkelen: vrouwelijke muizen vertoonden verminderde objectherkenning, mannelijke muizen toonden apathie-achtig gedrag. Muizen zonder dit gen vertoonden geen effecten, wat suggereert dat mensen met genetische aanleg voor neurodegeneratieve ziekten mogelijk extra kwetsbaar zijn.

Wie is kwetsbaar?

Ophoping in het menselijk lichaam

Recent baanbrekend onderzoek (Nihart et al., 2025) toont dat micro- en nanoplastics zich ophopen in menselijk weefsel, inclusief hersenen. Concentraties stegen de afgelopen acht jaar met ongeveer 50%; bij dementiepatiënten werden tot 10 keer hogere niveaus gevonden.

De bevindingen zijn verontrustend, maar nog associatief – er is geen causaal verband bewezen tussen microplastics en neurologische aandoeningen.

Regulering en risiconormen

Er bestaan nog geen wettelijke limieten voor microplastics in voeding. De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) werkt aan harmonisatie, maar loopt tegen het probleem aan dat eenduidige meetmethoden ontbreken. Het Europese Joint Research Centre ontwikkelt gestandaardiseerde monitoring- en meetprotocollen, maar bindende drempelwaarden kunnen pas worden vastgesteld na implementatie van deze protocollen.

Praktische maatregelen

Voor consumenten

Vermijd onnodig plastic contact: naast de keuze voor natuurkurk kunnen consumenten hun blootstelling verminderen door plastic verpakkingen te vervangen door glas, en door plastic keukengerei (snijplanken, spatels) te vervangen door hout of roestvrij staal. Uit onderzoek blijkt dat dagelijkse inname van microplastics via voedsel en drinken varieert tussen 39.000 en 52.000 deeltjes per jaar – elke kleine aanpassing helpt.

Bewuste sluitingskeuze:

• Natuurkurk: traditioneel, beschermend tegen microplastics, risico op zeldzame TCA-besmetting.
• Moderne schroefdop: handig, consistent, PVDC-vrije liners geven minimale migratie.
• Tip: spoel flessenhals af om eventuele lak- of stofdeeltjes te verwijderen.

Opslag en behandeling:

• Vermijd hitte boven 30 °C (versnelt migratie uit kunststofverpakkingen).
• Geef voorkeur aan glazen flessen met natuurkurk voor laagste niveaus.

Voor wijnproducenten

Productieproces optimaliseren:

• Beperk PVPP-gebruik, overweeg bentoniet/diatomeeaarde of plantaardige alternatieven.
• Reinig doppen voor botteling (kan het deeltjesaantal merkbaar reduceren).
• Monitor en documenteer microplasticniveaus.

Transparantie:

• Publiceer laboratoriumgegevens op etiketten of via QR-codes.
• Transparantie wekt consumentenvertrouwen.

Voor beleid en onderzoek

• Meetmethoden standaardiseren: zonder vergelijkbare meetmethoden blijven alle cijfers discutabel. Regelgeving vergt eerst betrouwbare detectie.
• Duidelijke grenzen stellen: net als bij lood, koper of sulfiet zouden maximale microplasticconcentraties moeten komen voor duidelijkheid bij producenten en consumenten.
• Interdisciplinaire samenwerking: microplasticonderzoek raakt chemie, gezondheid en smaak. Laat toxicologen, wijnmakers en consumenten meedenken bij nieuw onderzoek.

Innovaties in sluitingen en circulariteit

Nieuwe materialen en technieken

Bio-gebaseerde alternatieven:

• Kurken uit suikerrietafval (bio-PE): fossielvrij, CO₂-negatief, geen microplastics. Bedrijf Vinventions produceert al Nomacorc Green Line-kurken uit suikerriet.
• Mycelium-kurken: paddenstoeldraden vormen biologisch afbreekbare stoppers (EU-project MY-FI toont veelbelovende resultaten, verdere ontwikkeling naar wijnkurken mogelijk).

Geavanceerde traditionele opties:

• Glazen stoppers (Vinolok): volledig neutraal, herbruikbaar, geen migratie.
• PVDC-vrije schroefdoppen: minimale migratie, deels gerecycled aluminium.

Circulaire verpakkingssystemen

Statiegeld en hergebruik: Duitsland haalt 98% retour voor glazen drankverpakkingen. Denemarken bereikt sinds januari 2025 vergelijkbare percentages door wijnflessen op te nemen in het statiegeldsysteem.

Innovatieve recycling: nieuwe wijnetiketten uit druivenloof met aardappelzetmeellijm laten eenvoudig los tijdens recycling, wat circulariteit bevordert.

Gesloten kringloop: combinatie van herbruikbare flessen, biologisch afbreekbare etiketten en fossielvrije sluitingen benadert volledige circulariteit en vermindert microplasticvorming structureel.

Conclusie: handelen op basis van kennis

De wetenschappelijke consensus verschuift: microplastics zijn niet langer slechts ‘aanwezig’ in ons lichaam – ze zijn meetbaar geassocieerd met ernstige gezondheidsuitkomsten. Van cardiovasculaire aandoeningen (4,5× hoger risico op hartinfarct bij patiënten met microplastics in bloedvaten) tot verhoogde concentraties in hersenen van dementiepatiënten, de bewijslast groeit.

Voor de wijnsector is de werkelijke uitdaging niet de keuze tussen kurk of schroefdop – beide tonen vergelijkbare, lage niveaus – maar veeleer de bredere productieketen. Van mulchfolie in wijngaarden tot PVPP-gebruik in kelders en flexitanks voor bulktransport liggen de grootste verbeterkansen.

Terwijl micro- en nanoplastics zich ophopen in ons lichaam, zijn er al praktische stappen beschikbaar. Consumenten kunnen glazen flessen met natuurkurk kiezen en flessenhalzen afspoelen. Producenten kunnen investeren in bio-alternatieven zoals suikerrietkurken en meetdata publiceren. Beleidsmakers moeten eerst meetstandaarden ontwikkelen, dan normen stellen.

Transparantie blijft cruciaal: producenten die hun microplasticniveaus laten meten en publiceren, geven consumenten de mogelijkheid om geïnformeerde keuzes te maken. Elke bewuste keuze – van wijngaard tot wijnglas – draagt bij aan een schonere toekomst.

---

Bronnen (selectie)

Bazireau, M. (2025, 6 januari). Les microplastiques n’épargnent pas les sols viticoles. [Nieuwsartikel over het Microsof-project] https://www.vitisphere.com/actualite-103515-les-microplastiques-nepargnent-pas-les-sols-viticoles.html

Chaïb, I., Doyen, P., Merveillie, P., Dehaut, A., & Duflos, G. (2025). Microplastic contaminations in a set of beverages sold in France. Journal of Food Composition and Analysis, 144, 107719. https://doi.org/10.1016/j.jfca.2025.107719

Cosme, F., Ferreira, S. S., Alves, A. S., Filipe-Ribeiro, L., & Nunes, F. M. (2019). Recycling of PVPP used in the wine industry: An opportunity for obtaining reusable PVPP and bioactive phenolic compounds. BIO Web of Conferences, 15, Article 02020. https://doi.org/10.1051/bioconf/20191502020

Gaspar, L., Bartman, S., Tobias-Wallingford, H., Coppotelli, G., & Ross, J. M. (2025). Short-term exposure to polystyrene microplastics alters cognition, immune, and metabolic markers in an apolipoprotein E (APOE) genotype and sex-dependent manner. Environmental Research Communications, 78, 115929. https://doi.org/10.1088/2515-7620/adf8ae

Joint Research Centre. (2024). Analytical methods to measure microplastics in drinking water (JRC Science for Policy Report No. JRC 136859). Publications Office of the European Union. https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC136859

Klaus, J., Seeger, M., Bigalke, M., & Weber, C. J. (2024). Microplastics in vineyard soils: First insights from plastic-intensive viticulture systems. Science of the Total Environment, 947, 174699. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2024.174699

Koelmans, AA, Redondo-Hasselerharm, PE, Nor, NHM et al. Risicobeoordeling van microplasticdeeltjes. Nat Rev Mater 7 , 138–152 (2022). https://doi.org/10.1038/s41578-021-00411-y

Marfella, R., Prattichizzo, F., Sardu, C., Fulgenzi, G., Graciotti, L., Spadoni, T., D’Onofrio, N., & Paolisso, G. (2024). Microplastics and nanoplastics in atheromas and cardiovascular events. New England Journal of Medicine, 390(10), 900-910. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2309822

New Zealand Winegrowers. (z.d.). Kiwi ingenuity in the NZ wine industry. New Zealand Wine. https://www.nzwine.com/en/media/story/innovation/

Nihart, A.J., Garcia, M.A., El Hayek, E. et al. Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains. Nat Med 31, 1114–1119 (2025). https://doi.org/10.1038/s41591-024-03453-1

Nouri, M., Massahi, T., & Hossini, H. (2025). Microplastics in human body: A narrative on routes of exposure to contamination and potential health effects. Environmental Pollutants & Bioavailability, 37(1), Article 2538535. https://doi.org/10.1080/26395940.2025.2538535

Parsaeimehr, A., Miller, C. M., & Ozbay, G. (2023). Microplastics and their interactions with microbiota. Heliyon, 9(4), e15104. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e15104

Prata, J. C., Paço, A., Reis, V., da Costa, J. P., Fernandes, A. J. S., da Costa, F. M., Duarte, A. C., & Rocha-Santos, T. (2020). Identification of microplastics in white wines capped with polyethylene stoppers using micro-Raman spectroscopy. Food Chemistry, 331, 127323. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2020.127323

Prüst, M., Meijer, J., & Westerink, R. H. S. (2020). The plastic brain: neurotoxicity of micro- and nanoplastics. Particle and fibre toxicology, 17(1), 24. https://doi.org/10.1186/s12989-020-00358-y

Voedingscentrum. (z.d.). Zijn microplastics in eten en drinken gevaarlijk? Geraadpleegd op 3 juli 2025, van https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/veilig-eten-en-e-nummers/zijn-microplastics-in-eten-en-drinken-gevaarlijk-.aspx

---

Gerelateerde artikelen

• Microplastics in wijn: waar ze ontstaan, en waarom dat ertoe doet
• Zo wordt een wijnkurk gemaakt
• Kun je de kurkgeur van wijn wegkrijgen? En heeft het zin om aan de kurk te ruiken bij het openen van een fles wijn?
• Wat zijn toch die kristallen aan de kurk?
• Moet je druiven wassen voor je ze eet?

Bijgewerkt op 5 januari 2026