Bellussera, Ca’ di Rajo en de Nina
Een online proeverij, georganiseerd door Studio Cru in opdracht van het Consorzio Vini Venezia. Vier flessen op tafel. En een snoeimethode die ik tot dan toe alleen van tekeningen kende. Dat veranderde op het moment dat exportmanager Alex Emmanuelli van Ca’ di Rajo een luchtfoto liet zien van een wijngaard bij San Polo di Piave.
Diagonale lijnen. Radiaal patroon. Een geometrie die je eerder verwacht boven een vestingwerk dan boven een wijngaard in de Veneto-vlakte.
Dat is Bellussera. En de wijn die eronder groeit, heet Nina.
Een snoeipatroon als geometrisch kunstwerk
De Bellussera-methode ontstond aan het eind van de negentiende eeuw, ontwikkeld door de gebroeders Bellussi in Tezze di Piave, een dorp niet ver van de rivier de Piave. In een tijd van armoede, pachtsystemen en epidemische wijngaardziekten zocht het platteland van Veneto naar oplossingen. De Bellussera was er een.
Het principe: houten palen van drie tot vier meter hoog dragen een netwerk van draden. Rond elke paal staan vier wijnstokken. Ze klimmen omhoog en worden vervolgens diagonaal naar buiten geleid, als de spaken van een wiel. Het resultaat is een wijngaard die letterlijk in de lucht hangt.
De druiventrossen groeien meer dan twee meter boven de grond. Boven de wijngaard stonden vroeger vaak moerbeibomen: onmisbaar voor de kweek van de zijderups die in de Veneto-vlakte eeuwenlang floreerde en die de Bellussera als landschap completeerde. Of Ca’ di Rajo nog moerbeibomen gebruikt als centrale drager, en hoe het wijnhuis omgaat met eventuele rijpingsverschillen tussen binnen- en buitentrossen, bleef voor dit artikel onbevestigd.
De Bellussera is geen beschermde oorsprongsbenaming, maar een historische teeltvorm en landschappelijk erfgoed in de Piave‑streek, die door verschillende producenten en lokale initiatieven wordt beschermd en gepromoot (‘tutela e valorizzazione’). Ca’ di Rajo is een van de aangesloten producenten. Het logo op het Nina-etiket verwijst daarnaar.
Van bovenaf ziet zo’n wijngaard eruit als een honingraat. Of een spinnenweb. Een patroon dat je pas begrijpt als je erin staat, onder een groen plafond van bladerdek, met de trossen boven je hoofd.
Waarom deze wijngaard ooit logisch was en dat opnieuw wordt
De Bellussera oogt als een curiositeit. Dat beeld klopt slechts half. Het systeem ontstond uit pure noodzaak, in een regio waar vocht, ziektedruk en armoede het ritme bepaalden.
Langs de Piave lag de wijngaard laag en nat. Valse meeldauw had vrij spel. Druiven die hoger groeiden, droogden sneller na regen en kregen lucht van alle kanten. Dat verschil was praktisch, direct zichtbaar in de oogst.
Die open structuur deed meer. Waar een pergola een gesloten dak vormt, laat Bellussera wind en licht door. Trossen hangen vrij, rijpen gelijkmatiger en ontwikkelen minder snel rot. Het systeem dwingt als het ware een microklimaat af dat de plant helpt.
Maar het meest vergeten voordeel zit onder de wijnstokken.
Bellussera was zelden een monocultuur. Tussen de rijen groeiden graan, groenten, voedergewassen. In een pachtsysteem waarin boeren een deel van hun opbrengst moesten afstaan, maakte dat het verschil tussen rondkomen en afhankelijk blijven.
Wat toen noodzaak was, krijgt nu een andere betekenis.
De Veneto-vlakte warmt op. De temperatuur steeg de afgelopen decennia merkbaar. Druiven die hoger hangen, profiteren van luchtstroming en afstand tot de warme bodem. Het systeem tempert hitte zonder technologie. Geen ventilatoren, geen irrigatiesystemen, maar structuur.
Daar zit de ironie. Wat verdween omdat het inefficiënt was, blijkt onverwacht goed te passen bij de huidige omstandigheden. Alleen: efficiëntie wint zelden van arbeid. En Bellussera vraagt arbeid. Veel arbeid.
Waarom dit systeem bijna verdween
Ondanks die voordelen is de Bellussera een zeldzaamheid geworden.
De reden is simpel: geld. Oogsten in een Bellussera-wijngaard gebeurt boven het hoofd van de plukkers. Snoeien vereist ladders of speciale platforms. Mechanisatie is vrijwel onmogelijk. De arbeidskosten liggen drie tot vijf keer hoger dan voor een gemechaniseerd Guyot-systeem. Zet je de belangrijkste systemen naast elkaar, dan zie je meteen waarom Guyot en Sylvoz in het tijdperk van de tractor het landschap hebben overgenomen:
| Systeem | Hoogte trossen | Plantdichtheid / rijen | Mechaniseerbaarheid | Korte duiding |
|---|---|---|---|---|
| Bellussera | hoog (trossen > 2 m) | relatief ruim, lage dichtheid | zeer beperkt, veel handwerk | radiaal patroon, wijngaard in de lucht |
| Pergola | hoog | matig, veel bladmassa | beperkt | horizontaal bladerdak boven het hoofd |
| Guyot | laag–middelhoog | relatief hoog, smalle rijen | goed mechaniseerbaar | modern kwaliteits- en efficiëntiesysteem |
| Sylvoz | middelhoog–hoog | middelmatig | expliciet op mechanisatie gericht | langer gesnoeid, populair in vruchtbare vlaktes |
Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw schakelden de meeste wijnboeren over op lage systemen: Guyot, Sylvoz, cordon spur. Dicht beplant, efficiënt te oogsten, sneller rendabel. Langzaam verdwenen de Bellussera-wijngaarden uit het landschap.
Het totaal aan Bellussera-oppervlak in de provincie Treviso ligt vermoedelijk onder de honderd hectare, verspreid over een handvol producenten. Er bestaat geen centraal register.
Ca’ di Rajo: een levend archief
Ca’ di Rajo in San Polo di Piave bezit nog circa twintig hectare Bellussera-wijngaarden. Dat is een van de grootste aaneengeschakelde oppervlakten die vandaag nog bestaan. Andere producenten die het systeem actief gebruiken, zijn onder meer Ornella Molon en Bonotto delle Tezze, beiden in de provincie Treviso.
Voor het wijnhuis zijn deze percelen meer dan historische curiositeit. Ze zijn de bron van Nina, een Manzoni Bianco DOC Piave die het volledige potentieel van deze combinatie laat zien: oude Bellussera-stokken, een unieke druif, een bodem van klei, zand en afgeronde rivierstenen.
Ca’ di Rajo beschikt ook over Guyot-percelen. Een directe vergelijking tussen beide systemen op yield, suikergehalte of aromatisch profiel is voor dit artikel niet beschikbaar. Wat de Bellussera-percelen onderscheidt, is wel meetbaar in indirecte zin: oudere stokken, lagere opbrengst per plant, en een teeltomgeving die appassimento op stok mogelijk maakt zonder koelcellen of droogrekken.
Bezoekers van het domein staan vaak verbaasd in de rijen. Wanneer je onder een Bellussera-wijngaard loopt, wandel je onder een groen plafond. De druiven hangen boven je hoofd. Het is een landbouwervaring die je bij geen enkel modern systeem meemaakt.
Manzoni Bianco: een kruising met karakter
De Incrocio Manzoni Bianco 6.0.13 is een kruising van Riesling Renano en Pinot Bianco, ontwikkeld in de jaren dertig door professor Luigi Manzoni aan de wijnbouwschool van Conegliano. De druif combineert de aromatische finesse van Riesling met de textuur en structuur van Pinot Bianco.
Ca’ di Rajo laat de druiven op de stok indrogen, een licht appassimento. De open structuur van de Bellussera bevordert luchtcirculatie rond de trossen. Bij on-vine appassimento is dat een praktisch voordeel: de trossen drogen gelijkmatiger en lopen minder risico op botrytis dan bij dichtere systemen. Vervolgens vindt koude maceratie plaats gedurende ongeveer tien uur, een stap die aromatische precursors uit de schillen extraheert: terpenen en monoterpenen die de bloemenrijkdom verklaren. De gisting verloopt op geselecteerde gisten bij gecontroleerde temperatuur. Een deel van de wijn rijpt daarna minimaal vier maanden op tonneaux.
Het resultaat in het glas: helder strogeel, intens. De neus geeft ananas, abrikoos, exotisch fruit, perzikbloesem en wisteria. In de mond is de wijn vol en gestructureerd, met goede zuurbalans en een lange afdronk met exotisch fruit. Het alcoholgehalte van 13% draagt bij aan de textuur zonder zwaar te worden.
Serveertemperatuur: 12 °C. Aanbevolen combinaties: visgerechten, wit vlees, halfrijpe kaas. Ca’ di Rajo zelf beveelt risotto met asperges aan, een combinatie die werkt omdat de mineraliteit en frisheid van de wijn het romige gerecht in balans houden, terwijl de tropische fruittonen harmoniëren met de lichtzoete smaak van asperges.
Tai: een druif met een verleden en een nieuwe naam
Naast de Bellussera was Tai de andere ontdekking van deze proeverij.
De druif is eeuwenoud in het noordoosten van Italië. Tot 2007 heette ze Tocai Friulano, een naam die na een langlopende EU-arbitrage met Hongarije moest verdwijnen: Tokaj, de Hongaarse wijnregio, had juridisch bezwaar gemaakt tegen de klankgelijkenis. Veneto koos voor Tai. Friuli koos voor Friulano. Twee regio’s, één druif, twee namen.
Die naamsgeschiedenis heeft een prijs. Internationaal scoort Tai zwakker dan Friulano, simpelweg omdat de nieuwe naam minder herkenbaarheid heeft opgebouwd. Het is een marketinghandicap voor een druif die dat niet verdient.
Want in de Lison-streek vindt Tai een terroir dat haar bijzonder maakt. De caranto-laag, een gecompacteerde kleibodem op 30 tot 70 centimeter diepte, fungeert als een natuurlijk waterreservoir. Wortels dringen er nauwelijks doorheen. De plant put uit het vocht dat zich net boven de laag verzamelt. Het resultaat is een wijn met mineraliteit, een karakteristieke amandeltoets in de afdronk, en een droogheid die je niet vergeet.
De andere drie wijnen: een context
De proeverij bestond uit vier wijnen. De drie overige gaven de Nina een context.
De Lison Classico DOCG van Ai Galli Lison is 100% Tai, geteeld op kleiige bodem in Pramaggiore met het Sylvoz-systeem. De druif vindt hier een ideale habitat dankzij de caranto-laag. De Ai Galli rijpt op fijne droesem in staal, met pre-fermentatieve maceratie op gecontroleerde temperatuur. Het resultaat: strogeel met groene hints, acacia en exotisch fruit in de neus, een karakteristieke amandeltoets in de afdronk.
De Manzoni Bianco van Furlan (Piave DOC) uit San Vendemiano werkt anders dan de Nina. Furlan gebruikt omgekeerde Guyot, 4.800 planten per hectare, en laat de wijn zes maanden op gist liggen voor extra textuur en complexiteit. Het profiel is toegankelijker: rijp fruit, tropische tonen, strogeel met gouden reflecties.
L’Eugenia ’63 van Mazzolada is de meest complexe van het stel. Lison Classico DOCG, 100% Tai, uit een wijngaard geplant in 1963 op kalkachtige vlakke bodem. Het wijnhuis gebruikt Sylvoz, handoogst, koude maceratie van 12 tot 14 uur, en rijpt 80% in staal en 20% in eiken vaten gedurende zes maanden. De neus: kamille, citrus, grapefruit, basilicum, een vleugje vanille en bittere amandel. Het palet is droog, krachtig en lang. Een wijn die vraagt om stevigere combinaties: zoutgebakken vis, kreeftenpasta, blauwschimmelkaas.
Een wijngaard als argument
Steeds meer wijngaarden zijn ingericht op mechanisatie. Lage snoei, smalle rijen, hoge plantdichtheid. Efficiënt te bewerken, voorspelbare opbrengst, lagere kosten per hectare. Maar de Bellussera werkt anders. Trossen hangen op meer dan twee meter hoogte. Snoei en oogst gebeuren met ladders of platforms. Mechanisatie speelt een beperkte rol.
Bij Ca’ di Rajo levert dat een duidelijk ander wijngaardbeeld op. De open structuur zorgt voor constante luchtbeweging. Trossen drogen sneller na regen en hangen verder van de opgewarmde bodem. In een warmer klimaat is dat een praktisch voordeel, geen esthetische keuze. Dat plaatst de Bellussera in een ander licht. Veel moderne systemen zijn ontwikkeld voor rendement en schaalgrootte. Daarbij zijn teeltvormen verdwenen die meerdere functies combineerden: wijnbouw, voedselproductie en landschapsgebruik in één perceel.
De officiële status blijft beperkt. De Bellussera staat op een regionale erfgoedlijst in Veneto, maar internationale erkenning ontbreekt. Dat staat haaks op de agronomische logica van het systeem.
Nina maakt dat verschil zichtbaar in het glas. De wijn heeft rijpheid en structuur, met voldoende spanning om het geheel te dragen. Geen los profiel, maar direct herleidbaar naar de wijngaard waarin hij groeit. Daar zit de kern. De Bellussera is geen curiositeit, maar een goed werkend systeem met duidelijke positieve eigenschappen. Sommige oude teeltvormen sluiten beter aan op de huidige klimaatomstandigheden dan vaak wordt aangenomen.
De Nina Manzoni Bianco is onder andere te koop bij Égrappé wijnen
Fotoverantwoording: alle foto’s bij dit artikel zijn beschikbaar gesteld door Studio Cru – Vicenza
Gerelateerde onderwerpen
- Pecorino: de verleidelijke Italiaanse wijndruif die niets met de kaas te maken heeft
- Super Tuscans – de Lamborghini’s onder de Italiaanse wijnen
- Het kleiverhaal dat Casadei nog niet vertelt
- Grenache zonder Spanje, Carménère zonder Chili
Bijgewerkt op 21 juli 2026