Waarom ik oude wijnstokken wél serieus neem, maar niet blindelings geloof

Ik heb een zwak voor oude wijnstokken. Die knoestige, laag gesnoeide stokken waar generaties wijnboeren langs zijn gelopen – daar zit een verhaal in. Tegelijkertijd heb ik een gezonde hekel aan verkooppraatjes. En Vieilles Vignes is er zo één: het verkoopt uitstekend, maar niemand controleert wat erachter zit.

Toch heb ik vaak genoeg aan tafel gezeten met voor me twee glazen uit hetzelfde perceel, zelfde druivenras: links de standaardcuvée, rechts de versie van oude stokken. En ja, dan proef ik meestal wel verschil. Meer diepte, meer rust, een andere soort concentratie. Dus is de logische vraag: maken oude stokken betere wijn?

Het korte antwoord: soms wel, vaak niet.

Het lange antwoord is interessanter, en begint met een paar hardnekkige mythes die ik ga ontmaskeren.

Mijn moment van twijfel

Dat moment met die twee glazen was voor mij het kantelpunt. Links een keurige wijn, rechts de Vieilles Vignes-variant. Het prijsverschil was behoorlijk, het etiket vol belofte. En eerlijk is eerlijk: de oude-stokkenversie was lekkerder.

Maar toen keek ik naar dat woord op het etiket. In Europa is Vieilles Vignes nergens gedefinieerd of gereguleerd. Geen minimumleeftijd, geen register, geen controle. De producent bepaalt zelf wanneer een stok ‘oud’ is. Twintig jaar? Dertig? Veertig? Niemand die het checkt.

Als een term juridisch niets betekent, maar commercieel heel veel, dan gaat er bij mij een alarmbelletje af. Dus ben ik gaan graven in de wetenschap. Wat weten we nu echt over de leeftijd van de wijnstok en het effect ervan op de wijn?

Niet alleen leeftijd bepaalt opbrengst en kwaliteit

Al in 2017 onderzocht Dylan Grigg voor zijn promotieonderzoek aan de University of Adelaide, Australië, vijf Shiraz-wijngaarden in de Barossa-vallei met stokken variërend van 6 tot 168 jaar oud.

Hij vond verrassend genoeg dat oudere stokken vaak juist méér druiven produceren. Zijn onderzoek wees uit dat leeftijd niet de enige bepalende factor is voor opbrengst of kwaliteit, maar dat eerder factoren als perceelbeheer en genetische kenmerken een rol spelen.

Oudere stokken hebben dikkere stammen en meer houtmassa, wat een grotere opslagcapaciteit voor water en voedingsstoffen betekent. Daardoor zijn ze meestal productiever; in ieder geval in het onderzoek van Grigg. Leeftijd staat dus vooral voor de tijd die een stok had om aan te dikken, en is geen magische kwaliteitsknop.

​Ook in Californië ging dezelfde mythe aan diggelen

In 2022 vroeg de Dusi Family uit Paso Robles in Californië onderzoeker Vegas L. Riffle iets opmerkelijks: maak een serieuze vergelijking tussen jonge en oude Zinfandel-stokken op hetzelfde perceel, met dezelfde bodem en hetzelfde perceelbeheer.

• Jong: 5–12 jaar
• Oud: 40–60 jaar

De uitkomst sloeg een geliefd sprookje aan diggelen. Oude stokken gaven namelijk veel meer druiven:

• 22,8 trossen meer per stok
• wat leidde tot gemiddeld 3,7 kilo meer druiven per stok
• in totaal 104,83% hogere opbrengst

Dit weerlegt de mythe dat oude stokken automatisch minder druiven geven en daardoor meer geconcentreerde wijn opleveren. Ook hier blijkt dat vooral andere factoren bepalen wat een stok produceert.

Deze onderzoeken samen maken duidelijk dat leeftijd van de stok op zichzelf geen eenduidige voorspeller is van opbrengst of kwaliteit. Het helpen begrijpen van het productievermogen ligt meer in de biologische groei en het beheer, dan in het simpele jaartal van oude wijnstokken.

Wortels zijn de hoofdrolspeler

Als je het over terroir en wijnbouw hebt, komt vroeg of laat een naam bovendrijven: prof. dr. Cornelis (Kees) van Leeuwen van Bordeaux Sciences Agro. Ik had net een webinar van hem gevolgd over klimaat als terroirfactor en dacht: als iemand het verhaal over oude stokken kan nuanceren, is hij het wel.

Mijn vraag aan hem was dat ik Vieilles Vignes een prachtige marketingterm vond, maar in de praktijk toch ook vaak betere wijn in het glas had. En of er wetenschappelijke onderbouwing bestond voor mijn gevoel.

Zijn antwoord was kort, vriendelijk en verhelderend:

• er is niet veel serieuze literatuur over het effect van stokleeftijd.
• een deel van de verklaring kan zijn dat het rendement afneemt naarmate stokken ouder worden.
• een ander deel is dat wortels dieper gaan en daardoor de wateropname regelmatiger wordt.

En precies daar wordt het interessant. In Californië groeven onderzoekers letterlijk kuilen naast Zinfandel-stokken om wortels te meten:

• oude stokken: gemiddeld tot 1,73 meter diep
• jonge stokken: zo’n 1,40-1,52 meter

Die extra tientallen centimeters zijn goud waard. Diepere wortels kunnen water bereiken waar jonge stokken niet bij komen. Gevolg: minder stress, stabielere groei, en dus consistentere rijping.

In Duitsland deed Khalil Bou Nader (2018) iets vergelijkbaars met Riesling-klonen, aangeplant in 1971, 1995 en 2012. Hij simuleerde droogte met plastic mulch. De jonge stokken kregen het zwaar; hun ondiepe wortels kwamen simpelweg water te kort. De stokken uit 1971 en 1995 gedroegen zich vrijwel identiek: beide hadden zich in de loop der jaren aangepast en wortels diep genoeg de grond ingestuurd.

Oude stokken, andere smaak – maar niet automatisch beter

Dat oude wijnen anders smaken dan jonge wijnen van hetzelfde perceel, is geen suggestie. De Californische Zinfandel-studie keek niet alleen naar kilo’s, maar ook naar aroma’s.

• Wijnen van oude stokken lieten vaker tonen zien van rozijn, sinaasappelschil, zwarte vruchten en kruidigheid.
• Wijnen van jonge stokken gaven meer granaatappel, natte aarde, pompoenachtige tonen.

Anders, ja. Maar beter? Dat hangt gewoon af van wat je lekker vindt.

Chinees onderzoek (Du et al., 2012) met de Beihong-druif liet iets soortgelijks zien: oude stokken produceerden meer vluchtige aromastoffen, vooral esters die verantwoordelijk zijn voor fruitige geuren. Ook de intensiteit van de polyfenolen veranderde:

• jong: meer anthocyanen → meer kleur
• oud: meer tannine → meer structuur

Er ontstaat dus een ánder profiel, geen automatisch superieur profiel. Het probleem begint als we ‘anders’ vertalen naar ‘beter’ omdat het verhaal dan mooier klinkt.

Waar leeftijd keihard onderuitgaat: bij houtziektes

En dan komt de minder romantische kant van het verhaal: houtziektes. In praktijk wijst onderzoek keer op keer dezelfde vijand aan:

• esca (voluit Hymenochaetaceae)
• eutypa dieback
• andere houtschimmels die de stam aantasten

Die infecties vreten zich door het hout heen en blokkeren de sapstroom. De stok ziet er aan de buitenkant nog indrukwekkend uit, maar functioneert als een verstopte slagader.

Bou Nader liet in zijn Duitse Riesling-studie zien wat er gebeurt als je zieke stokken meeneemt in de vergelijking:

• de verschillen tussen leeftijdsgroepen vlakken af
• de oudste groep (1971) presteert soms zelfs slechter dan de groep uit 1995

Niet omdat leeftijd ‘slecht’ is, maar omdat oude wijnstokken nu eenmaal langer de tijd hebben gehad om ziek te worden.

In een perfecte, schone proefopstelling doen oude stokken het vaak beter: diepere wortels, meer buffer, stabielere groei. In de echte wijngaard is de realiteit harder: wie houtziektes niet onder controle heeft, ziet zijn oude wijnstokken in slow motion instorten.

De les voor wijnboeren is pijnlijk helder: bescherming tegen houtziektes is belangrijker dan het in de lucht houden van een romantisch ‘Vieilles Vignes’-verhaal.

Zuid-Afrika durft wél te definiëren

Terwijl Europa al die tijd niets regelde – geen minimumleeftijd, geen register, geen controle, koos Zuid-Afrika voor een andere route. Het Old Vine Project (OVP) zette gewoon een duidelijke lijn in het zand:

• een stok is ‘old vine’ vanaf 35 jaar
• de leeftijd wordt gecheckt via SAWIS-registers (South African Wine Industry Information and Systems) die teruggaan tot 1900
• alleen wijnen uit volledig geregistreerde percelen krijgen een zegel met het exacte jaar van aanplant op de fles

Geen mist, maar cijfers. Geen marketingwoord, maar een gecontroleerde categorie.

Rosa Kruger

Voormalig journalist en advocaat, en nu wijngaardmanager Rosa Kruger (inderdaad, familie van) en André Morgenthal trokken jaren door de Kaap om oude bushvines (gobeletsnoei) op te sporen, te documenteren en – waar nodig – te redden van de rooimachine. Niet omdat knoestige oude wijnstokken zo fotogeniek zijn, maar omdat ze in een droger, onvoorspelbaarder klimaat echte stabiliteit kunnen bieden.

Cartology

Wijnproducenten als Alheit Vineyards bouwen hun identiteit (filmpje) op rondom dit erfgoed. Hun wijnen zijn niet ‘beter’ omdat de stokken oud zijn, maar ze voelen aan als een monument in het glas. Je proeft niet alleen fruit en terroir, maar ook een geschiedenis van decennia in hetzelfde stuk grond te hebben geworteld.

Ik heb een paar keer Cartology van Suzaan en Chris Alheit geproefd. Een complexe, rijke witte wijn van hoofdzakelijk Chenin Blanc en een beetje Sémilion. Allemaal druiven van percelen met minimaal 35 jaar oude wijnstokken. Lees de factsheet van de Cartology 2024 voor gedetailleerde herkomst en vinificatie.

De vragen die ik tegenwoordig stel bij ‘Vieilles Vignes’

Door al die onderzoeken en voorbeelden kijk ik anders naar een etiket met Vieilles Vignes. Ik vraag niet meer: ‘Is het oud?’ Ik vraag: ‘Waarom staat de wijngaard er nog?’

Dat levert heel andere vragen op:

• Hoe oud precies? Met ‘vrij oud’ neem ik geen genoegen, want ik wil jaartallen. Is het 25 jaar? 45? 80? Als de producent het niet weet, is dat op z’n minst verdacht.
• Bestaat het perceel als verhaal? Heeft het een naam, een plek op de kaart, een historie? Of blijft het anoniem ‘een blok oude stokken ergens daar bovenaan op de helling’?
• Wordt het anders beheerd? Minder opbrengst in de praktijk, andere snoei, selectieve pluk, meer focus in de kelder? Of is alleen het etiket anders?
• Waarom is deze wijngaard nooit gerooid? Was het puur gemak, of omdat de wijn uit dit perceel jaar in, jaar uit iets bijzonders gaf?

Producenten die hier open en concreet over zijn, winnen bij mij meteen aan geloofwaardigheid. En ja, er zijn mooie voorbeelden van initiatieven om de autenticiteit te garanderen:

• VIGNO in Chili heeft harde criteria: Carignan (min 85%), minimaal 30 jaar oude stokken, dry farming (zonder irrigatie), bushvine-gesnoeide stokken, wijnen minimaal 24 maanden rijpen.
• De Historic Vineyard Society in Californië die zelf erfgoedwijngaarden registreert en zichtbaar maakt.
• Frankrijk kent een initiatief, Les Francs de Pied, waar het minder gaat om de leeftijd van de wijnstok, maar meer om inheemse druivenrassen die staan op de plaats van herkomst; dus daar waar ze zijn ontstaan. Extra voorwaarde is dat de wijnstokken ongeënt zijn.

Dat zijn geen verhaaltjes meer, maar duidelijke en transparante keuzes.

Conserveren gaat boven leeftijd

Als ik alles wat ik gelezen, gezien en geproefd heb terugbreng tot één zin, dan is het deze:

Oude wijnstokken verdienen respect, niet omdat ze oud zijn, maar omdat iemand generaties lang heeft besloten dat ze mochten blijven.

Leeftijd op zich verklaart weinig. Conservering verklaart veel meer:

• dat iemand telkens opnieuw vond dat dit perceel de moeite waard was
• dat het wijngaard en wijn door moeilijke jaren heen heeft geholpen
• dat wortels de tijd kregen om dieper te gaan, dat het beheer is aangepast en dat de wijn zich bewezen heeft.

Daarom kijk ik naar een fles met Vieilles Vignes niet meer als naar een luxe-label, maar als een open vraag: Welke geschiedenis zit hierachter? Waarom heeft deze wijngaard het overleefd?

De antwoorden – diepere wortels, stabielere groei, andere aromaprofielen, zorgvuldiger beheer – zijn veel interessanter dan een getalletje of een vermelding ‘oude wijngaarden’ op het etiket.

Transparantie

In een wijnwereld waar Vieilles Vignes van alles en niets kan betekenen, is transparantie misschien wel de grootste luxe. De producenten die eerlijk vertellen over leeftijd, herkomst en beheer, krijgen mijn aandacht. Niet omdat hun stokken oud zijn, maar omdat zij eerlijk zijn. En dát is uiteindelijk de enige ‘kwaliteitsaanduiding’ waar je echt op kunt bouwen.

Mijn eerste artikel over oude wijnstokken dateert uit 2021. Toen ik het later teruglas, bleek het óf niet helemaal af, óf dat er onderweg tekst verloren was gegaan. Sindsdien ben ik jaren onderzoek, gesprekken en omdenken verder. Daarom staat hier nu de volledig herbouwde versie — scherper, vollediger en beter onderbouwd.

Bronnen

• Khalil Bou Nader. Grapevine age : Impact on physiology and berry and wine quality. Agricultural sciences. Université de Bordeaux; Hochschule Geisenheim University, 2018. English. ⟨NNT : 2018BORD0329⟩. ⟨tel-02426245⟩
• Khalil Bou Nader, Manfred Stoll, Doris Rauhut, Claus-Dieter Patz, Rainer Jung, et al.. Impact of grapevine age on water status and productivity of Vitis vinifera L. cv. Riesling. European Journal of Agronomy, 2019, 104, pp. 1-12.⟨10.1016/j.eja.2018.12.009⟩. ⟨hal-01985351⟩
• Collins, C. (2017). Vine age effects on vine performance of Shiraz in the Barossa Valley, Australia. Australian Journal of Grape and Wine Research, 23(2), 75–86. https://doi.org/10.1111/ajgw.12312
• di Battista, M. (2022). Impact of vine age on grape composition: A review. [Master’s thesis, Instituto Superior de Agronomia, Universidade de Lisboa].
• Du, G., Zhan, J., Li, J., You, Y., Zhao, Y., & Huang, W. (2012). Effect of grapevine age on the aroma compounds in ‘Beihong’ wine. South African Journal of Enology and Viticulture, 33(1), 1–12. https://doi.org/10.21548/33-1-1300
• Grigg, D. (2017). An investigation into the effect of grapevine age on vine performance, grape and wine composition, sensory evaluation and epigenetic characterisation. [Doctoral dissertation, The University of Adelaide]. https://digital.library.adelaide.edu.au/server/api/core/bitstreams/c67f44d1-75cf-4da1-8a6a-2ef9cc3f84f6/content
• Grigg, D., Methven, D., De Bei, R., Rodríguez López, C. M., Dry, P., & Collins, C. (2017). Effect of vine age on vine performance of Shiraz in the Barossa Valley, Australia. Australian Journal of Grape and Wine Research, 23(2), 75–86. https://doi.org/10.1111/ajgw.12312
• Gap AVA, California. [Master’s thesis, California Polytechnic State University].
• Riffle, V. L., Alvarez Arredondo, J., LoMonaco, I., Appel, C., Catania, A. A., Dodson Peterson, J. C., & Casassa, L. F. (2022). Vine age affects vine performance, grape and wine chemical and sensory composition of cv. Zinfandel from California. American Journal of Enology and Viticulture, 73(4), 277–301. https://doi.org/10.5344/ajev.2022.22014
• Van Leeuwen, C., Tregoat, O., Choné, X., Bois, B., Pernet, D., & Gaudillère, J. P. (2009). Vine water status is a key factor in grape ripening and vintage quality for red Bordeaux wine: How can it be assessed for vineyard management purposes? Journal International des Sciences de la Vigne et du Vin, 43(3), 121–134.
• Van Oosterzee, S. (2019). Kwaliteit in-zicht: Op zoek naar een andere benadering van natuurlijke wijn. [Magister Vini thesis, Wine Academy Netherlands].

Gerelateerde onderwerpen

• Wetenschappers ontrafelen het oudste wijngeheim ter wereld – en herschrijven 11.000 jaar geschiedenis
• 5.000 jaar oude wijnpers bij Tel Megiddo verbindt genetica en archeologie van wijnbouw
• Cruijffiaanse wijnen – Gallina de piel
• Eindelijk weten we wat ‘Terroir’ is

Bijgewerkt op 13 december 2025