Hoe een onverwacht blind proeven in Parijs op 24 mei 1976 de mondiale wijnwereld structureel veranderde – en wat dat vijftig jaar later werkelijk betekent.
Het was niet de bedoeling dat het nieuws werd. Slechts één journalist had gereageerd op de uitnodiging van wijnhandelaar Steven Spurrier voor een proeverij op 24 mei 1976 in het InterContinental Hotel in Parijs. George M. Taber van Time Magazine was er dan ook bijna niet heen gegaan. ‘Iedereen weet dat de Fransen gaan winnen,’ redeneerde hij. ‘Waarom een dag verspillen?’
Hij ging toch. En in de vier alinea’s die hij er later over schreef, gebruikte hij de uitdrukking ‘Judgment of Paris’, een verwijzing naar de Griekse mythologie. Zo benoemde hij de gebeurtenis die de wijnwereld voor altijd zou veranderen. Vijftig jaar later is de impact van die middag in Parijs nog duidelijk zichtbaar; de uitslag zelf is een stuk genuanceerder.
Een wedstrijd die niemand serieus nam
Steven Spurrier was een Britse wijnhandelaar die in Parijs een wijnschool had, L’Académie du Vin. Zijn Amerikaanse collega Patricia Gastaud-Gallagher stelde voor een proeverij te organiseren rond het tweehonderdjarig bestaan van de Amerikaanse onafhankelijkheid: het Bicentennial dat de Britten liever niet herdachten, maar Spurrier vond het een prima idee. Hij reisde naar Californië, koos zes Chardonnays en zes Cabernet Sauvignons en bracht ze mee naar Parijs. De negen Franse juryleden, wijnmakers, restaurateurs en critici, wisten aanvankelijk zelfs niet dat het een blindproeverij zou worden.
Spurrier vertelde het hun pas kort voor de proeverij. Hij was namelijk bang dat de jury, als ze de etiketten had gezien, de Californische flessen zou afdoen als aardig, maar onbeduidend. Dus was blindproeven de enige manier om objectief te zijn.
De resultaten sloegen in als een bom. Bij de witte wijnen won de 1973 Chateau Montelena Chardonnay met 14,67 punten. Bij de rode wijnen pakte de 1973 Stag’s Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon de eerste plek, gevolgd door drie Bordeaux-châteaux uit de absolute top. Californië won in beide categorieën. De juryleden waren stomverbaasd; sommigen hadden stiekem gedacht dat bepaalde Californische wijnen Frans waren.
De mythe en de feiten
Het JOP was geen georganiseerd kampioenschap, maar een relatief informele proeverij zonder gestandaardiseerde beoordelingscriteria. Het puntenverschil tussen winnaar Stag’s Leap en Mouton Rothschild bedroeg slechts 0,17 punten. Wie de rangschikkingen per jurylid optelde in plaats van de ruwe scores, kreeg een andere winnaar. De uitslag was dus allesbehalve definitief.
De ontwikkeling van de Californische wijn was al langer gaande. Wijnmakers als Robert Mondavi hadden al jaren gewerkt aan kwaliteitsverbetering. Het JOP leverde bewijs voor wat insiders allang wisten, maar wat de rest van de wereld nog niet wilde inzien.
Dat is precies wat een goed verhaal over dit onderwerp zou moeten doen: de mythe fileren zonder haar te vernietigen. De kracht van het JOP ligt in de symboliek van wat er die middag in Parijs gebeurde, want in de beoordelingscijfers zit die kracht nauwelijks.
Drie golven van verandering
Het Judgment of Paris werkte door in drie golven. Die golven veranderden de mondiale wijnwereld voorgoed.
Eerste golf: de democratisering van kwaliteit
De meest directe verandering was psychologisch. Vóór 1976 gold als vanzelfsprekend dat de grote wijnen uit Europa kwamen, bij voorkeur uit Frankrijk. Het JOP haalde dat dogma onderuit. George Taber, de enige journalist die die dag aanwezig was, vatte het later zo samen: wijnmakers wereldwijd zeiden hem dat de uitslag een kantelpunt was, of ze nu in Californië, Chili, Argentinië of Zuid-Afrika werkten. ‘Als Californië het kan, kunnen wij het misschien ook,’ was de collectieve gedachte. In Napa Valley groeide het aantal wijnhuizen van circa 67 in 1976 naar meer dan 400 vandaag.
Tweede golf: de opkomst van de Nieuwe Wereld
De bredere geopolitieke impact was minstens zo ingrijpend. Het JOP schiep een template, zo noemde Spurrier het zelf. Onbekende wijnen van hoge kwaliteit konden blind worden vergeleken met gevestigde namen, mits de jury gezaghebbend genoeg was. Voor wijnmakers buiten Europa was dat het bewijs dat kwaliteit niet aan een postcode gebonden was.
Australië, Nieuw-Zeeland, Chili, Argentinië en Zuid-Afrika maakten in de decennia daarna een spectaculaire kwaliteitssprong. Halverwege de jaren tachtig waren het zuidelijk halfrond en Noord-Amerika samen goed voor minder dan 2 procent van de mondiale wijnexport; in 2009 namen Nieuwe Wereld-landen bijna een derde van die export voor hun rekening.1
Derde golf: de terugslag en het terroir-debat
De globalisering die het JOP in gang zette, had ook een keerzijde. Wie overal dezelfde kwaliteitsstandaard nastreeft, krijgt uiteindelijk overal dezelfde wijn. In 2024 veroorzaakte wijnschrijfster Karen MacNeil, auteur van ‘The Wine Bible‘, opschudding door een reeks dure Napa Cabernets van consultant Philippe Melka bekritiseren als ‘nowhereness’. Een term die Karen MacNeil zelf bedacht als tegenhanger van Matt Kramer’s ‘somewhereness’ tijdens de Melka-discussie in maart 2024: wijnen zonder herkenbare plek, nagenoeg niet van elkaar te onderscheiden.
Het terroir-debat dat hieruit voortkomt is fundamenteel, en minder eenduidig dan het op het eerste gezicht lijkt. De OIV erkende terroir sinds 2010 in een resolutie officieel als een vastomlijnd concept: bodem, topografie, klimaat, landschap en biodiversiteit gezamenlijk. Wijnbouwwetenschapper professor Mark Allen Matthews van UC Davis betoogt in ‘Terroir and Other Myths of Winegrowing’ dat terroir grotendeels een marketingconcept is dat wetenschappelijk onderzoek belemmert. Dezelfde discussie speelt bij stokleeftijd, waar de wetenschappelijke onderbouwing minstens zo dun is.
Op andere terreinen staat het bewijs juist stevig. Bodemwatercapaciteit beïnvloedt meetbaar de polyfenolconcentratie in de druif, een relatie die al sinds de jaren zestig van de vorige eeuw herhaaldelijk wordt bevestigd. Bodemtemperatuur stuurt de fenologie van de wijnstok. En een groeiende reeks microbioomstudies toont aan dat de bacteriële en fungale samenstelling van de bodem direct doorwerkt in de druif en daarmee in de wijn.
Terroir is dus geen allesomvattend begrip dat je in zijn geheel kunt aanvaarden of verwerpen. Sommige claims, zoals mineralen en stokleeftijd, zijn marketing zonder dekking. Andere, zoals water, temperatuur en microbioom, zijn meetbaar en herhaaldelijk gerepliceerd. Het JOP raakte deze vraag onbedoeld.
Als twee sterk verschillende terroirs tot nagenoeg identieke wijnen kunnen leiden, zoals critici van Melka’s Napa-stijl suggereren, gaat de discussie niet over of terroir bestaat. Ze gaat over welke terroir-onderdelen een wijnmaker met techniek kan uitschakelen, en welke niet. Wie aan de knoppen staat, is zelf onderdeel van het terroir.
Vijftig jaar later: wat is er over?
Dertig jaar later organiseerde Spurrier opnieuw een judgment-proeverij, gelijktijdig in Londen en Napa. De Ridge Monte Bello 1971 won op beide continenten; Californië bezette de volgende vier posities. De uitslag van 1976 bleek dus geen toevalstreffer.
Dit jubileumjaar 2026 kent een vloed van herdenkingen. Herdenkingsproeverijen in Nashville, festivals in Napa, een permanente plek in de collectie van het Amerikaanse nationale museum in Washington, het Smithsonian; de evenementen zijn verspreid over de hele zomer.
Van proeverij naar opera
Op 18 juli 2026 is de wereldpremière van ‘The Judgment of Paris’ bij Charles Krug Winery: een eenakter van componist Jake Heggie en librettist Gene Scheer, met Bacchus en Venus als strijdende hoofdrolspelers. Echt operamateriaal, dit verhaal; volstrekt logisch. Underdogs, gevestigde orde, een smaakblinde jury, een onverwachte uitslag. Heggie hoefde het alleen maar op te schrijven.
Toch klinkt er ook een nuchterder geluid. Het JOP was klein, informeel en methodologisch kwetsbaar. Ze werd groot gemaakt door één journalist, één artikel, in vier alinea’s. De kracht van het verhaal ligt in zijn eenvoud: underdogs winnen van de gevestigde orde. Dat narratief is universeler dan wijn, en dat is precies waarom het blijft hangen.
De les van 24 mei
Spurrier heeft ooit gezegd dat het JOP een template schiep voor elke outsider die het aandurft een gevestigde benchmark uit te dagen, in welk vakgebied dan ook. Vijftig jaar later is die boodschap actueler dan ooit. In een wijnwereld die kampt met klimaatverandering, dalende consumptie in Europa en een nieuwe generatie wijndrinkers die weinig opheeft met appellatie-hiërarchie, is de vraag of kwaliteit een vaste plek heeft, of overal kan ontstaan, relevanter dan ooit. En wat is kwaliteit? Maar dat is een ander artikel.
Het Judgment of Paris was geen revolutie. Het was een moment waarop de wereld besloot dat ze klaar was om iets te geloven wat er allang was. En dat is misschien wel de meest duurzame les van 24 mei 1976.
Een overzicht van alle jubileumevents vind je op judgementofparis50.com. En mijn recensie van George Tabers boek, de enige primaire bron over wat die dag werkelijk gebeurde, lees je hier.
De uitslagen van 24 mei 1976
Witte wijnen (Chardonnay)
- 1973 Chateau Montelena Chardonnay (Californië) — 14,67 (132)
- 1973 Domaine Roulot Meursault Charmes (Bourgogne) — 14,05 (126,5)
- 1974 Chalone Vineyard Chardonnay (Californië) — 13,44 (121)
- 1973 Spring Mountain Chardonnay (Californië) — 11,56 (104)
- 1973 Joseph Drouhin Clos De Mouches (Bourgogne) — 11,22 (101)
- 1972 Freemark Abbey Chardonnay (Californië) — 11,11 (100)
- 1973 Domaine Ramonet Prudhon Batard-Montrachet (Bourgogne) — 10,44 (94)
- 1972 Domaine Leflaive Chassagne Montrachet Les Pucelles (Bourgogne) — 9,89 (89)
- 1972 Veedercrest Vineyards Chardonnay (Californië) — 9,78 (88)
- 1972 David Bruce Winery Chardonnay (Californië) — 4,67 (42)
Rode wijnen (Cabernet Sauvignon)
- 1973 Stag’s Leap Wine Cellars Cabernet Sauvignon (Californië) — 14,17 (127,5)
- 1970 Château Mouton Rothschild (Bordeaux) — 14,00 (126)
- 1970 Château Haut-Brion (Bordeaux) — 13,95 (125,5)
- 1970 Château Montrose (Bordeaux) — 13,56 (122)
- 1971 Ridge Monte Bello Vineyards (Californië) — 11,72 (105,5)
- 1971 Château Léoville Las Cases (Bordeaux) — 10,78 (97)
- 1971 Mayacamas Cabernet Sauvignon(Californië) — 9,89 (89)
- 1972 Clos du Val Cabernet Sauvignon (Californië) — 9,72 (87,5)
- 1970 Heitz Martha’s Vineyard Cabernet Sauvignon (Californië) — 9,39 (84,5)
- 1969 Freemark Abbey Cabernet Sauvignon (Californië) — 8,67 (78)
* Er waren negen juryleden. Het totaal aantal punten staat cursief achter de wijn. Het getal ervoor is het totaal gedeeld door negen. Dat is gedaan om aan te geven hoe klein de verschillen zijn.
- Kym Anderson, The New World in Globalizing Wine Markets: Lessons from Australia, Wine Economics Research Centre Working Paper 2010-09, University of Adelaide, 2010. Anderson schrijft dat het zuidelijk halfrond en Noord-Amerika ‘twenty five years ago’ samen minder dan 2 procent van de mondiale wijnexport vertegenwoordigden, tegenover bijna een derde voor de Nieuwe Wereld in 2009. ↩︎
Gerelateerde onderwerpen
- Eindelijk weten we wat ’terroir’ is
- De geheimen van Oregon’s Pinot Noir: Terroir, Traditie en Technologie
- De definitie van een appellatie, een beschermde geografische oorsprong – sinds 1947
- Is een wijn met een medaille garantie voor succes?
- Waarom ik oude wijnstokken wél serieus neem, maar niet blindelings geloof