Franse wijnsector aan staatsinfuus

Crisisdistillatie, rooipremies en staatsleningen moeten een sector overeind houden die te veel rode wijn maakt voor een veranderende drinkcultuur.

Frankrijk distilleert wijn tot industriële alcohol, betaalt wijnboeren om hun stokken uit de grond te trekken en garandeert leningen om bedrijven overeind te houden. Wie dat nog een tijdelijke crisis durft te noemen, houdt zichzelf voor de gek.

In 2026 opende FranceAgriMer – het Franse nationale agentschap voor de landbouw – opnieuw een crisisdistillatie voor rode en roséwijnen. Budget: veertig miljoen euro uit de Europese crisisreserve. Doel: ongeveer 1,2 miljoen hectoliter uit de markt weghalen. De gedistilleerde alcohol gaat naar de industrie of bij brandstof, en verdwijnt daardoor definitief uit de voedselketen. Uitdrukkelijk geen consumptiealcohol. Wijn die de consument onvoldoende wil drinken, verdwijnt dus met belastinggeld de fabriek in.

Wat crisisdistillatie werkelijk betekent

De Franse staat betaalt om overtollige wijn op te kopen en te laten verdwijnen, omdat de (internationale) consument hem onvoldoende wil drinken. Alleen rode en roséwijnen komen in aanmerking, in bulk, met een alcoholgehalte van minimaal elf procent. De steun bedraagt dertig euro per hectoliter (100 liter) voor de wijnproducent en drie euro voor degene die destilleert. De regeling stond open voor professionele verwerkers, met partijen van minimaal 3000 liter (4000 flessen).

De animo bleek lager dan FranceAgriMer verwachtte. Een deel van het budget van veertig miljoen euro bleef na de eerste aanmeldperiode onbenut, waarop het loket op 16 juni 2026 opnieuw openging tot 30 juni. Een regeling die de markt moest ontlasten, vond zelf niet genoeg aanmeldingen om haar eigen budget op te maken.

De vraag die de wijnsector als geheel al jaren verzuimt te stellen: waarom wil de consument die wijnen eigenlijk niet meer? De oorzaken van de dalende wijnconsumptie vormen een discussie op zichzelf. Veranderende consumptiepatronen, gezondheidsbewustzijn, generatieverschillen en concurrentie van andere dranken spelen daarbij een rol, maar vallen buiten de scope van dit artikel.

Het instrument van crisisdistillatie is overigens ouder dan deze crisis. Het bestaat al decennia als technocratisch EU-vangnet: overschotten verminderen via omzetting naar industriële alcohol voor farmacie, cosmetica en chemie. Technocratisch, weinig zichtbaar, weinig in de media.

Dat veranderde tijdelijk tijdens de coronapandemie. In 2020 stortten horeca en export gelijktijdig in, waardoor de kelders snel vol liepen. De route van wijn naar industriële alcohol werd toen gekoppeld aan de acute vraag naar desinfectiemiddelen. Wijn werd handgel. De crisisdistillatie haalde in heel Europa de voorpagina’s.

Maar 2026 heeft geen lockdown als excuus. De horeca draait redelijk. De export verschuift, vooral naar Azië en Zuid-Amerika. Toch distilleert Frankrijk opnieuw. Het verschil met corona is precies het punt: wat in 2020 een acute schok leek, blijkt achteraf het zichtbaar worden van een langlopend structuurprobleem. De schok is voorbij. Het overschot bleef, omdat de onderliggende oorzaak nooit is weggenomen.

Met negen slangetjes aan hetzelfde infuus

De crisisdistillatie is één maatregel. Wie het totaalbeeld bekijkt, telt er minstens negen.

Rooipremies

Naast de distillatie financiert de Franse staat definitieve ontworteling. Op 3 juni 2026 keurde de Europese Commissie het Franse rooiplan officieel goed: 112 miljoen euro nationale middelen voor 27.926 hectare, aangevraagd door 5823 wijnbouwers. De eerste premies worden deze zomer uitbetaald. Bordeaux kende eerder al een specifieke regeling van 57 miljoen euro voor ongeveer 9500 hectare, bijna tien procent van het regionale areaal. Wie de premie ontvangt, mag tot 2029 geen nieuwe wijnstokken op die percelen planten. Hoe het handelssysteem dat dit alles mede veroorzaakte spaak liep, beschreef ik eerder in mijn stuk over het faillissement van en primeur in Bordeaux.

Leningen met staatsgarantie

Het crisisplan van november 2025 verlengde leningen via Bpifrance, de Franse publieke investeringsbank, waarbij de staat zeventig procent van het kredietrisico overneemt. Wijnbedrijven krijgen daardoor financiering die een commerciële bank zonder die garantie zou weigeren. Bedrijven hebben dus zowel een afzetprobleem als een cashflowprobleem. Distillatie ruimt voorraden op. Rooien vermindert capaciteit. Leningen houden bedrijven overeind. Drie aparte diagnoses, drie aparte slangen.

Sociale lastenverlichting

Het reddingsplan bevatte ook vijftien miljoen euro aan verlichting van sociale lasten voor wijnbouwers. De overheid grijpt daarmee op de exploitatierekening zelf in, dus op de structurele winstgevendheid van bedrijven.

Herstructurering en reconversie

FranceAgriMer financiert heraanplant en palissage via het PAC-plan 2023-2027. De sector wordt met publiek geld aangepast aan een markt die sneller verandert dan de sector zelf. Op zichzelf is dat normaal landbouwbeleid. In de huidige context krijgt het een andere lading.

Klimaatsteun

Er zijn aparte regelingen voor investeringen tegen droogte, vorst, hagel en wind. Zonder publieke steun wordt aanpassen aan het klimaat moeilijk. Dat stapelt mee in het beeld.

Oogstverzekering

Sinds 2023 bestaat een hervormd stelsel voor nationale solidariteit bij klimaatschade, met minimaal zeventien verzekerbare klimaatrampen. Een substantieel deel van het productierisico wordt daarmee collectief gedragen.

Exportpromotie

FranceAgriMer lanceerde in 2025 een nieuwe oproep voor promotie van Franse wijnen buiten de EU. In het geldbuideltje zit tachtig miljoen euro. Steunpercentage: vijftig procent van de subsidiabele kosten. Als de binnenlandse markt krimpt, betaalt de publieke sector mee aan pogingen om elders vraag te creëren.

Europese flankering

Brussel stelde in maart 2025 soepelere regels voor tijdelijke rooiing en langere heraanplantermijnen voor, en maakte het lidstaten gemakkelijker om zelf ontworteling te financieren. Dat is een beleidsmatige draai van liberalisering naar capaciteitsbeheersing.

Sociaal plan en baanbehoud

Al in december 2022 stonden Bernard Farges van het CNIV en Samuel Montgermont van Vin & Société voor de camera om alarm te slaan. De déconsommation versnelt, zeiden ze. De sector heeft onvoldoende geanticipeerd op veranderende smaken en nieuwe wijndrinkers. En als er geen ‘groots en historisch sociaal plan’ komt, lopen de komende tien jaar 100.000 tot 150.000 banen gevaar. Die oproep tot publieke arbeidsbegeleiding, sectorsteun en omscholing is evengoed een claim op overheidsgeld. De déconsommation en de achtergronden ervan beschreef ik al in januari 2023.

Losse maatregelen zijn nog wel te verdedigen. Maar samen vormen ze een onwerkelijk patroon. Van de negen beschreven instrumenten zijn er wel enkele klassieke landbouwinstrumenten die al vóór de huidige crisis bestonden.

Wie betaalt wat: Brussel of Parijs?

Het onderscheid tussen Europees en Frans geld verdient een eigen paragraaf, want het maakt het verhaal ingewikkelder dan ‘de Franse staat pompt geld in de sector’.

Brussel erkent namelijk zelf het structurele karakter van het probleem. In het persbericht over een pakket maatregelen voor de EU-wijnsector schrijft de Commissie dat het EU-wijnbeleid succesvol was in het beschermen van kwaliteit en promotie. Maar aanhoudende demografische verschuivingen, veranderende consumptiepatronen, klimaatuitdagingen en marktonzekerheden zetten de sector onder druk, erkent Brusse. Landbouwcommissaris Christophe Hansen voegde daaraan toe dat het pakket ‘rechtstreeks reageert op de verzoeken van de sector en de lidstaten’. Met andere woorden: Brussel grijpt niet uit eigen beweging in, het reageert op een sector die zelf om bescherming en maatregelen vraagt.

De crisisdistillatie 2026 is rechtstreeks door Brussel gefinancierd. De veertig miljoen euro komt volledig uit de Europese landbouwcrisisreserve; Frankrijk voert de maatregel uit via FranceAgriMer, maar de financiële bron is de Europese Commissie. Dat staat ook zo op de website van de EU-vertegenwoordiging in Parijs.

De grote rooiprogramma’s zijn formeel Frans geld, maar leunen op Brusselse rugdekking. Ze moeten worden goedgekeurd binnen het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. En de Commissie creëerde in 2025 expliciet meer ruimte voor lidstaten om zelf ontworteling te financieren en tijdelijk nieuwe aanplant te beperken. Geen directe cheque, maar wel de vergunning om nationaal te doen wat Europa eerder aan banden legde.

Daarboven ligt een breder EU-pakket voor de wijnsector: meer flexibiliteit in heraanplant en druivenrassenwissel, stimulering van oenotoerisme en laag-alcoholische wijn, en een verlenging van EU-gefinancierde promotiecampagnes buiten de EU van drie naar vijf jaar.

Het onderscheid is dus: Parijs zet grote nationale budgetten in voor rooipremies, leningen en lastenverlichting. Brussel financiert de crisisdistillatie rechtstreeks en verruimt het beleidskader, zodat nationale steun überhaupt mogelijk is. Twee aparte infuusslangen, aangesloten op dezelfde patiënt.

De cijfers achter het vermoeden

Volgens Le Monde schat Jérôme Despey, vicevoorzitter van de FNSEA, het structurele Franse wijnoverschot op 4 à 5 miljoen hectoliter, vooral in grote rodewijngebieden als Bordeaux, Languedoc en de Rhône. In hetzelfde artikel, op basis van CNIV-data, wordt gemeld dat de Franse wijnconsumptie sinds de jaren zeventig bijna halveerde: van 46 miljoen naar 24 miljoen hectoliter in 2023. Vooral rood krijgt klappen: de supermarktverkoop van rode wijn daalde van 5,1 naar 3,5 miljoen hectoliter tussen 2017 en 2023

Dat zijn geen conjunctuurcijfers meer. Dat zijn structurele trends.

Wat de tijdlijn extra veelzeggend maakt: de sector wist dit al langer. In december 2022 waarschuwden de koepelorganisaties CNIV en Vin & Société publiekelijk dat vanwege de versnelling van de déconsommation ingegrepen moest worden. Ze vroegen om een sociaal plan. Ze voorspelden baanverlies in de honderdduizenden. Drie jaar later liggen er negen regelingen op tafel. Noem het maar beleid op bestelling, uitgevoerd na een vertraging die de rekening alleen maar groter heeft gemaakt.

De sector botst op drie gelijktijdige verschuivingen: de Franse drinker drinkt minder wijn, de consument schuift weg van klassieke rode volumewijn, en klimaatdruk en kostenstijging maken goedkope wijn duurder om te produceren. Wijn die te duur is om goedkoop te maken, maar te weinig onderscheidend is om duur te verkopen: dat is het perverse spanningsveld waar een aanzienlijk deel van de Franse wijnbouw in vast zit.

Opvallend detail: ook rosé valt onder de crisisdistillatie. Jarenlang was rosé de categorie die bleef groeien, terwijl rood daalde. Grote producenten zagen die hype en breidden uit, op de voet gevolgd door de markt. Het aanbod groeide sneller dan de vraag kon bijhouden, en de kleine wijnboer heeft daarvan het nakijken. Wat op weg leek naar ‘here to stay’, belandt nu, net als rood, in de overschottenlogica.

Het OIV-rapport ‘State of the World Wine Sector in 2025’ laat het mondiale kader zien. De wereldwijde wijnconsumptie daalde naar 208 miljoen hectoliter in 2025, het laagste niveau sinds 2000, een daling van 2,7% ten opzichte van 2024 en 14% lager dan in 2018. Negen van de tien grootste wijnmarkten ter wereld registreerden een daling. Japan was een van de weinige uitzonderingen, met een groei van 6,8%. Dat Japan inmiddels meer wijn importeert dan China is op zichzelf een marktverschuiving die boekdelen spreekt: de groei zit niet meer waar de sector hem decennialang verwachtte. Het mondiale wijngaardoppervlak kromp voor het zesde jaar op rij, tot 7,0 miljoen hectare. Frankrijk verloor in 2025 maar liefst 4,4% van zijn wijngaardoppervlak; een duidelijke versnelling van de trend.

Trump

Daar komt een acute factor bovenop. De Amerikaanse importheffingen van 2025 raakten de Franse wijnexport hard: het volume naar de VS daalde met 8%, de waarde met 19%. Voor grote exporteurs zijn dat statistieken. Voor kleine producenten, die misschien één of twee pallets per jaar naar de Amerikaanse markt verscheepten, is het wegvallen van die order direct voelbaar in de cashflow. Het OIV bevestigt het bredere beeld: de wereldwijde wijnexport daalde in 2025 met 4,7%. Tien van de twaalf grootste exporterende landen registreerden een daling. De voorraden die nu via crisisdistillatie worden afgevangen, zijn deels het resultaat van het wegvallen van die afzet.

En het wordt er niet rustiger op. Half juni 2026, vlak voor de G7-top in Évian-les-Bains, dreigde Trump opnieuw, dit keer met honderd procent importheffingen op alle Franse wijn en Champagne, als Frankrijk zijn digitale belasting op Amerikaanse techbedrijven niet afschaft. Of het zover komt, is onzeker; dit is niet de eerste keer dat Trump dit dreigement uit, en eerdere aankondigingen liepen vaak dood in onderhandelingen. Maar onzekerheid werkt op zichzelf al ontwrichtend. Exporteurs en importeurs durven met zo’n dreiging boven de markt geen langetermijncontracten af te sluiten, en dat raakt de sector net zo hard als een daadwerkelijke heffing.

70% minder wijn in 60 jaar

Dan het meest ontluisterende cijfer uit deze reeks. Volgens ramingen van de International Organisation of Vine and Wine (OIV) dronken Fransen in 2025 circa 22 miljoen hectoliter wijn, terwijl Brasseurs de France, volgens Le Figaro, de bierconsumptie op 22,1 miljoen hectoliter schat; voor het eerst ligt bier daarmee nipt boven wijn. Het verschil is één procent. Maar de symboliek is absoluut. Het land dat wijn tot nationale identiteit verhief, drinkt thuis nu meer van de drank die het altijd als typisch Duits of Belgisch beschouwde.

De daling per hoofd van de bevolking vertelt het verhaal het scherpst. In 1960 dronk de gemiddelde Fransman meer dan 120 liter wijn per jaar. In 1980 was dat gedaald naar 92 liter, in 2019 naar 40 liter, en de meest recente schattingen voor 2025 zitten rond de 32 liter. Dat is een daling van meer dan 70% in zestig jaar, terwijl de bevolking groeide. In Frankrijk blijft wijn cultureel belangrijk, maar het heeft een veel kleinere plaats gekregen in het dagelijkse consumptiepatroon.

Wie wel en wie niet

De nuance is essentieel. Champagne hangt aan een ander infuus dan generieke Languedoc. Top-Bourgogne evenmin. Iconische appellations in Bordeaux voelen de crisis anders dan Bordeaux Supérieur of bulkwijn uit coöperaties.

Het infuus zit in het middensegment en het bulksegment: veel hectares, veel rood, veel volume, veel afhankelijkheid van supermarkten en bulkhandel. Dat is weliswaar een deel van de Franse wijnbouw, maar wel een groot en structureel deel.

De betere these luidt: een deel van het Franse wijnmodel produceert nog steeds voor een markt die er in deze vorm niet meer is.

Is dit concurrentievervalsing?

De vraag ligt voor de hand. Als Frankrijk zijn overschotten met tientallen miljoenen euro’s wegdistilleert en zijn wijngaarden met staatsgeld rooit, betalen Spaanse, Italiaanse en Duitse concurrenten dan de prijs?

Formeel valt er weinig te klagen. De crisisdistillatie 2026 is goedgekeurd via EU-verordening, met als expliciete voorwaarde dat de steun geen markt- of concurrentieverstoring mag veroorzaken. De gedistilleerde alcohol verdwijnt uit de voedselketen, zodat hij de markt voor consumptiealcohol niet verstoort. Brussel heeft het juridisch zorgvuldig dichtgetimmerd.

Maar de praktijk is ingewikkelder. Italië ontvangt via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid jaarlijks 320 tot 324 miljoen euro aan wijnsteun, de dikste enveloppe van alle EU-lidstaten. Spanje krijgt 202 miljoen euro per jaar voor de periode 2024-2027. Italië, Frankrijk en Spanje samen vertegenwoordigen 79% van alle EU-wijnsubsidies. Het instrument is dus breed gedeeld, en de concurrentie vindt al jaren plaats op een speelveld dat door publiek geld is genivelleerd.

Dat maakt de situatie eigenlijk ongemakkelijker. Het gaat hier om een Europees systeem dat de sector collectief beschermt tegen marktcorrecties die al jaren geleden hadden moeten plaatsvinden. Lamberto Frescobaldi, voorzitter van de Italiaanse branchevereniging Unione Italiana Vini, noemde het begin november 2025 een stap terug om rooiprogramma’s en crisisdistillatie volledig te financieren zonder extra budget. Hij vergeleek het met het beleid van rond 2009, toen de EU al eens bijna een miljard euro in rooiprogramma’s stak zonder dat dit de sector duurzaam vooruit hielp.

De meest confronterende samenvatting komt van Movendi International, een internationale ngo die zich inzet voor alcoholpreventiebeleid. In het artikel ‘A Subsidy That Shocks: Exposing the EU’s Wine Paradox‘ van 7 april 2025 stelt de organisatie: in 2024 bleef er twaalf liter wijn per EU-burger onverkocht. De sector produceert collectief voor een vraag die er al jaren niet meer volledig is, en de belastingbetaler financiert dat uitstel in vrijwel elk wijnland tegelijk.

Is dit concurrentievervalsing tussen lidstaten? Formeel niet. Is het een gedeelde Europese subsidie op collectief uitstelgedrag? Dat is een vraag die Brussel zichzelf nog nauwelijks stelt.

Steun of uitstelgedrag?

Negen regelingen tegelijk zijn geen incidentmanagement meer. Het is systeemondersteuning. Noem het een staatsinfuus.

De vraag die beleidsmakers zelden hardop stellen: is crisisdistillatie een noodverband of is het subsidie op uitstelgedrag? Elk jaar dat de overproductie met publiek geld wordt afgevangen, is een jaar dat de structurele heroriëntatie later start. Wijnbouwers die van rooipremies leven, stoppen. Wijnbouwers die van distillatie en leningen leven, produceren door.

Dat is geen verwijt aan de wijnboer. Want de wijnboer reageert rationeel op de beschikbare prikkels. Nee, deze observatie gaat over de prikkels zelf. Daarbij verdient een onderscheid expliciete vermelding: de sector sloeg zelf al in 2022 alarm en vroeg om ingrijpen. De vertraging zat niet bij de producenten, maar bij de politieke bereidheid om structurele maatregelen te nemen in plaats van tijdelijke noodverbanden te plakken.

Frankrijk heeft geen wijntekort. Het heeft een drinkersprobleem. En dat lost zich moeilijker op met een subsidieformulier, zeker omdat dezelfde overheid al jaren campagne voert tegen alcoholgebruik. Santé Publique France lanceerde in 2019 een nationale campagne met de boodschap ‘maximaal twee glazen per dag, niet elke dag’. Parijs houdt met de ene hand een sector overeind die het met de andere hand probeert te ontmoedigen.