In de Bourgogne kan een paar meter verschil in ligging al een andere naam op het wijnetiket opleveren. Niet omdat het klimaat daar plotseling verandert, maar omdat wijnbouwers eeuwenlang onderscheid hebben gemaakt tussen afzonderlijke stukken wijngaard. Die zorgvuldig begrensde en benoemde locaties heten climats. Samen vormen ze een belangrijk onderdeel van het Bourgondische begrip van terroir.
Wat is een climat?
Een climat is een historisch afgebakende wijngaardlocatie met een eigen naam en specifieke natuurlijke kenmerken. Daarbij gaat het onder meer om bodem en ondergrond, hellingshoek, expositie en waterhuishouding.
Het begrip verwijst niet alleen naar natuurlijke omstandigheden. Ook de geschiedenis van de wijnbouw, de kennis van opeenvolgende generaties wijnbouwers en de erkenning van een bepaalde herkomst spelen een rol. Een climat verbindt een geografisch afgebakende plaats met de wijn die daar vandaan komt.
Waar komt het woord climat vandaan?
Het Franse woord climat heeft dezelfde oorsprong als het Nederlandse woord ‘klimaat’. Beide gaan terug op het Griekse klima, dat verband houdt met de helling of ligging van een plaats op aarde. In de Bourgogne kreeg het begrip een specifieke wijnbouwkundige betekenis.
Het woord verschijnt in de zestiende eeuw in geschreven bronnen. Vanaf de zeventiende eeuw raakte het steeds meer verbonden met de identificatie en onderlinge waardering van wijngaardlocaties. De praktijk om wijngaarden afzonderlijk te benoemen is aanzienlijk ouder. Vooral benedictijnen, cisterciënzers en later de Bourgondische machthebbers speelden een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het wijngaardlandschap.
Wat is het verschil tussen climat, lieu-dit en clos?
De drie termen worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet hetzelfde.
- Climat: een historisch begrensde en benoemde wijngaardlocatie waarvan natuurlijke kenmerken én wijnbouwkundige geschiedenis de identiteit bepalen. Een climat kan uit meerdere kadastrale percelen bestaan en verschillende eigenaren hebben.
- Lieu-dit: een geografische plaatsaanduiding met een eigen naam, bijvoorbeeld ontleend aan het landschap, de bodem of de plaatselijke geschiedenis. Een lieu-dit hoeft geen wijngaard te zijn. In de Bourgogne vallen lieux-dits en climats vaak samen, maar niet altijd precies.
- Clos: een wijngaard die traditioneel door muren, veelal van natuursteen, is omsloten. Een clos kan tegelijk een climat zijn. Bekende voorbeelden zijn Clos de Vougeot en Clos de Tart.
Hebben alle climats de status van Premier Cru of Grand Cru?
Nee. Een climat is geen zelfstandig kwaliteitsniveau. Het is een geografisch en historisch begrip. Climats komen voor binnen verschillende Bourgondische appellaties. Sommige hebben de status van Premier Cru of Grand Cru; andere niet.
Een voorbeeld is Montrachet, een climat met de status van Grand Cru, gelegen op het grondgebied van Puligny-Montrachet en Chassagne-Montrachet. De classificatie van een wijngaard en de afbakening van een climat zijn twee verschillende zaken, al hangen ze in de Bourgogne nauw samen.
Waarom staan de Climats op de UNESCO-Werelderfgoedlijst?
Op 4 juli 2015 werden de Climats du vignoble de Bourgogne ingeschreven op de Werelderfgoedlijst van UNESCO, onder de officiële naam The Climats, terroirs of Burgundy. De erkenning betreft een cultuurlandschap, geen immaterieel cultureel erfgoed.
Het ingeschreven gebied omvat 1.247 historisch afgebakende climats in de Côte de Nuits en Côte de Beaune, samen met wijndorpen, gebouwen en de stedelijke centra van Beaune en Dijon. Dat aantal heeft betrekking op het UNESCO-gebied, niet op alle wijngaardlocaties die elders in de Bourgogne als climat worden aangeduid.
De steden horen bij het verhaal. Hun politieke, economische en bestuurlijke geschiedenis droeg bij aan de ontwikkeling van het Bourgondische herkomstsysteem. UNESCO erkent dus niet alleen een verzameling wijngaarden, maar de historische wisselwerking tussen mensen, landschap en wijnbouw.
De opgebouwde wijnbouwkundige kennis maakt deel uit van die geschiedenis, zonder dat de climats afzonderlijk als immaterieel erfgoed zijn ingeschreven. En belangrijk: de UNESCO-status is geen kwaliteitskeurmerk voor individuele wijnen.
Wat zegt een climat over de wijn?
De gedachte achter het systeem is dat specifieke locaties eigenschappen aan wijn kunnen meegeven. Verschillen in bodem, waterbeschikbaarheid, ligging en expositie beïnvloeden de groei en rijping van de druiven. Maar daarmee staat niet vast dat iedere climat altijd een eenduidig herkenbare wijnstijl oplevert.
Het druivenras, het oogstjaar, de wijnbouwkundige keuzes en de vinificatie beïnvloeden eveneens het karakter. Een climat is vooral een bijzonder nauwkeurig, historisch gegroeid systeem van herkomstaanduiding. Het legt de plaats vast, niet de smaak.
Verder lezen
- Les Climats du vignoble de Bourgogne – de erfgoedorganisatie over de definitie, geschiedenis en etymologie van climats.
- Vins de Bourgogne (BIVB): Climats et lieux-dits – de betekenis van climat, lieu-dit, clos en terroir.
- UNESCO: The Climats, terroirs of Burgundy – officiële inschrijving en motivering van de werelderfgoedstatus.