Terroir is het samenspel van natuurlijke omstandigheden en menselijke wijnbouwpraktijken dat een wijn zijn herkomstgebonden karakter kan geven. Daaronder vallen onder meer bodem, klimaat, topografie en biodiversiteit, maar ook de manier waarop mensen met die omgeving omgaan.
Het Franse woord terroir wordt in de wijnwereld vaak gebruikt alsof het alleen over bodem gaat. Dat is te beperkt. Klimaat, hoogte, hellingsrichting, waterhuishouding, micro-organismen en lokale wijnbouwpraktijken spelen eveneens een rol. Terroir beschrijft dus geen afzonderlijke factor, maar een geheel van omstandigheden.
De OIV gaf het begrip in 2010 een formele internationale definitie. Daarin staat niet alleen de fysieke en biologische omgeving centraal, maar ook de collectieve kennis van de wisselwerking tussen die omgeving en de toegepaste wijnbouwpraktijken. Terroir omvat daarmee zowel natuur als menselijk handelen.
Een van de belangrijkste hedendaagse onderzoekers van terroir is de Nederlandse wijnbouwkundige professor Cornelis van Leeuwen, hoogleraar viticultuur in Bordeaux. Hij onderzoekt hoe bodem, klimaat, druivenras en wijnbouwpraktijken samen de ontwikkeling van de druif en uiteindelijk de stijl van de wijn beĂŻnvloeden. Zijn werk laat vooral zien dat âbodemâ op zichzelf een te eenvoudige verklaring is voor terroir.
Wie het begrip uitgebreider wil verkennen, kan ook terecht bij James E. Wilsons boek Terroir: The Role of Geology, Climate, and Culture in the Making of French Wines. Het boek verscheen in 1998 en behandelt juist de samenhang tussen geologie, klimaat, landschap en menselijke cultuur.
Dat maakt het begrip tegelijk sterk en lastig. Een wijn kan uit een duidelijk afgebakende plek komen zonder dat iedere proever die plek blind in het glas herkent. De aanwezigheid van terroir is dus iets anders dan de aantoonbare proefbaarheid ervan.
Juist daarover bestaat discussie. Voorstanders zien terroir als een bruikbaar begrip om te verklaren waarom dezelfde druivenrassen op verschillende plaatsen andere wijnen opleveren. Critici wijzen erop dat wijnmakers, appellatieregels, keldertechniek en marketing minstens zo sterk bepalen wat uiteindelijk in het glas terechtkomt.
Op Winecastr gebruik ik terroir daarom niet als vanzelfsprekend kwaliteitskeurmerk. Het begrip zegt iets over de relatie tussen plaats, praktijk en product, maar niet automatisch dat die relatie ook duidelijk te proeven is.
Lees ook Eindelijk weten we wat âterroirâ is en Judgment of Paris 1976: de dag dat de wijnwereld kantelde.
« Terug naar begrippen