Self-serving bias is de neiging om succes vooral aan jezelf toe te schrijven en tegenvallers eerder te verklaren door omstandigheden buiten jezelf.
Een wijnproducent die goed verkoopt, kan dat zien als bewijs dat de wijn en de marketing sterk zijn. Daalt de verkoop, dan ligt het ineens aan de consument, de economie, wetgeving of veranderende drinkgewoonten.
Het mechanisme is niet specifiek voor de wijnwereld. In de psychologie wordt self-serving bias gebruikt voor een vorm van attributiefouten: mensen schrijven positieve uitkomsten relatief vaak toe aan hun eigen kwaliteiten of keuzes, en negatieve uitkomsten eerder aan externe omstandigheden. Dat beschermt het zelfbeeld, maar kan ook verhinderen dat fouten of zwakke keuzes worden herkend.
Voor de wijnsector is dat relevant, omdat marktproblemen gemakkelijk buiten de eigen organisatie worden afgewimpeld. De consument verandert, de horeca verkoopt minder wijn, regelgeving wordt strenger of jongere generaties drinken anders. Dat kan allemaal waar zijn. De self-serving bias begint waar externe verklaringen vanzelfsprekend worden en de eigen rol nauwelijks meer wordt onderzocht.
Op Winecastr gebruik ik het begrip vooral om dat patroon zichtbaar te maken: succes bevestigt de kwaliteit van het product en de strategie; tegenvallers worden bewijs dat de markt is veranderd.
Lees ook De wijnconsument als alibi.
« Terug naar begrippen