Van € 1.640 tot € 12.997 per hectare: nieuwe OIVE-cijfers maken zichtbaar hoeveel de productiekosten tussen Spaanse wijngebieden verschillen.
Terroir kost geld, en die kostenpost verschilt per herkomstbenaming met een factor van bijna acht. De Organización Interprofesional del Vino de España (OIVE) presenteerde op 19 juni 2026 de derde fase van het onderzoek naar de kosten van de druivenproductie. In het meerjarige onderzoek zijn inmiddels 54 herkomstbenamingen en 46 druivenrassen opgenomen. Voor Fase III verzamelde de Universitat Politècnica de València nieuwe gegevens in 17 Denominaciones de Origen (DO), de Spaanse herkomstbenaming.
Terroir is mensenwerk
Van Leeuwen en Seguin stellen in hun artikel uit 2006 dat menselijke factoren deel uitmaken van terroir: geschiedenis, sociaaleconomische omstandigheden en de techniek in wijngaard en kelder. Ze illustreren dat met Parijs. In 1820 produceerde de wijnstreek rond de hoofdstad 4,8 miljoen hectoliter op 24.000 hectare, ondanks een ongunstiger klimaat dan in het zuiden. De stad vormde de afzetmarkt. Toen de spoorlijn Parijs-Lyon-Marseille zuidelijke wijn aanvoerde, verdween die wijnbouw grotendeels.
Bordeaux laat de omgekeerde beweging zien. Château Haut-Brion verkocht in de zeventiende eeuw onder eigen naam, omdat eigenaar Arnaud de Pontac zijn wijn een hogere prijs waard vond dan die van andere landgoederen in Pessac. De Organisation Internationale de la Vigne et du Vin (OIV) nam die menselijke laag in 2010 op in haar officiële definitie: terroir omvat de kennis over de wisselwerking tussen omgeving en toegepaste wijnbouwpraktijken.
Wat een kilo druiven werkelijk kost
Het kostenverschil tussen Ribeiro en Yecla bedraagt per hectare bijna acht keer en per kilo druiven ruim drie keer. Ribeiro voert de lijst aan met € 12.997 per hectare en € 1,28 per kilo. Het Spaanse gemiddelde staat op € 4.025 per hectare en € 0,64 per kilo. Ribeiro, nieuw in deze fase, tilt dat gemiddelde zelf omhoog: zonder de herkomstbenaming zakt het naar € 3.525 per hectare.
De kilocijfers corrigeren het hectarebeeld. Yecla kost € 0,40 per kilo, meer dan La Mancha (€ 0,32) en Almansa (€ 0,20). Uit de OIVE-cijfers volgt een opbrengst van ruwweg 4.100 kilo per hectare in Yecla en 10.150 kilo in Ribeiro.
Een kilo druiven is goedkoop of duur door de combinatie van hectarekosten en opbrengst. Ribeiro laat zien dat zelfs een hoge opbrengst een kostbare productiestructuur niet automatisch opvangt.
Opbrengst is dus maar één kant van de rekensom. Meer druiven per hectare kunnen de kostprijs per kilo drukken, zolang de extra productie de kosten niet even hard opjaagt. Voor de wijnbouw is dat lastig, omdat opbrengstbeperking juist vaak als kwaliteitsinstrument wordt gebruikt.
De spanning zit tussen kostenefficiëntie en kwaliteitsambitie. Een wijngaard die bewust minder produceert om kwaliteit na te streven, kan daardoor met een hogere kostprijs per kilo eindigen dan een perceel met een (veel) hogere opbrengst.
Rueda komt uit op € 0,42 per kilo en Ribera del Duero op € 0,88. Jerez combineert hoge kosten met hoge opbrengsten en wijkt daarmee volgens OIVE af van de andere gebieden.
Wat de wijnboer beslist
In Ribeiro vormt gewasbescherming de grootste kostenpost: € 3.128 per hectare.
Het rapport zelf noemt voor Ribeiro een sterke schimmeldruk in het natte voorjaar van 2024, waardoor intensievere behandeling nodig was. Daarnaast verbindt OIVE hoge kostenpatronen in vochtige gebieden aan hoogteverschillen en steile hellingen, arbeidsintensiteit en beperkte mechaniseerbaarheid.
Binnen dezelfde teeltvorm verschillen de kosten per herkomstbenaming. OIVE koppelt dat aan lokale omstandigheden én aan keuzes in de wijngaard.
In Alicante stegen de oogstkosten met 56 procent, terwijl de uitgaven aan gewasbescherming met 47 procent daalden. In Utiel-Requena namen de kosten voor irrigatie met 90 procent af. Zulke verschuivingen laten zien dat wijnboeren hun werkzaamheden en uitgaven aanpassen aan seizoen, perceel en bedrijfsvoering.
Wie betaalt de kilo?
Sinds de aanscherping van de Spaanse voedselketenwet in 2021 moet de prijs die een primaire producent ontvangt hoger liggen dan zijn effectieve productiekosten. Ley 16/2021 wijzigde daarvoor de bestaande Ley 12/2013. Een aanvullende bepaling bij artikel 12 trekt dat principe door de hele keten: iedere schakel moet de voorafgaande minstens diens werkelijk gemaakte productiekosten betalen.
De Spaanse wet beschermt de wijnboer tegen verkoop onder kostprijs. Daaruit volgt een vreemde economische prikkel: een producent met hoge kosten heeft een hogere prijsbodem dan een efficiënter werkende buur.
Dat maakt kostprijsinformatie noodzakelijk, maar economisch ook ongemakkelijk. De wet beschermt zwakke onderhandelingsposities, terwijl ze tegelijk een deel van de gebruikelijke efficiëntiedruk uit de markt haalt.
Daar past de OIVE-studie bij. Ze geeft wijnproducenten en kopers een objectief gesprekspunt, en de app Gesvid, in 2022 gepresenteerd, laat elke wijnboer zijn eigen kosten berekenen. Met de cijfers kunnen wijnboeren hun productiekosten vergelijken. Het zijn geen aankoopprijzen.
Van wijngaard naar winkelschap
De gemiddelde Nederlandse importwaarde bedroeg in de eerste negen maanden van 2025 € 3,91 per liter. Dat is de douanewaarde, exclusief accijns en btw, en 10,7 procent meer dan een jaar eerder. Omgerekend komt het neer op € 2,93 per fles van 0,75 liter. Het importvolume kromp in dezelfde periode met 12,7 procent naar 265,3 miljoen liter.
Spanje was in diezelfde negen maanden de derde leverancier naar waarde, met € 137,3 miljoen aan wijnexport naar Nederland, 0,1 procent meer dan een jaar eerder.
De rekensom van de kilo
Voor Ribeiro schrijft het productiereglement maximaal 72 tot 74 liter wijn per 100 kilo druiven voor. Dat komt neer op circa 1,35 tot 1,4 kilo druiven per liter wijn. Dan vertegenwoordigt de druif in Ribeiro ongeveer € 1,73 tot € 1,79 per liter wijn en in Yecla € 0,54 tot € 0,56. In Ribeiro is alleen de druif daarmee al goed voor ongeveer 44 tot 46 procent van de gemiddelde Nederlandse importwaarde, nog vóór vinificatie, verpakking en transport. De vergelijking blijft indicatief, omdat die importwaarde alle herkomstlanden en wijncategorieën omvat.
Hoge druivenkosten zetten de vijf-tot-tien-eurofles onder druk. De ruimte voor vinificatie, verpakking, distributie en marge wordt kleiner, waardoor een hogere verkoopprijs economisch aantrekkelijker wordt. Hoge druivenkosten vergroten daardoor de druk om de wijn in een hogere prijsklasse te verkopen. Voor de wijnboer is het een kwestie van overleven.
Uiteindelijk beslist de consument
Terroir is ook een economisch begrip. Bodem en klimaat bepalen de mogelijkheden; arbeid, opbrengst en keuzes in de wijnbouw bepalen wat het kost om die mogelijkheden te benutten.
De Spaanse wet koppelt de contractprijs aan de eigen productiekosten van de wijnboer. Producenten gaan binnen die regels zoeken naar lagere kosten, hogere opbrengsten en een verkoopprijs die hun bedrijf rendabel houdt. Daarbij telt ook welke keuzes in de wijngaard worden gemaakt en wat daarvan uiteindelijk in de fles terechtkomt.
Hogere productiekosten zijn geen kwaliteitsgarantie. Een lage kostprijs evenmin. De rekeningen verdwijnen ook niet door wetgeving. Een deel van de kosten komt uiteindelijk bij de consument terecht, via een hogere prijs of kleinere marges elders in de keten.
Daar begint de echte test. Een consument hoeft een hogere prijs niet te accepteren. Hij kan minder wijn kopen, een goedkoper alternatief kiezen of helemaal afhaken. Dan beschermt de wet de wijnboer tegen een te lage prijs, terwijl de vraag naar zijn wijn juist verder onder druk kan komen te staan.
Daarmee is het terroirvraagstuk terug bij de markt. De wet kan voorschrijven dat een wijnbouwer zijn druiven niet onder zijn eigen productiekosten verkoopt. Ze kan niet voorschrijven wat een consument bereid is voor de fles te betalen.
Bronnen
- Organización Interprofesional del Vino de España (OIVE) / Universitat Politècnica de València, Estudio de costes de producción de uva para la elaboración de vinos en España, Fase III, december 2025, campagne 2024/2025. Resultaten publiek gepresenteerd door OIVE op 19 juni 2026.
- Van Leeuwen, C. en Seguin, G. (2006), ‘The concept of terroir in viticulture’, Journal of Wine Research, 17(1), 1-10
- OIVE-analyse van Nederlandse douanecijfers, eerste negen maanden 2025 (via Vinetur)
- Winecastr.com, ‘De Nederlandse wijnmarkt na 2025: minder liters, hogere prijzen‘ (2 maart 2026)
Veelgestelde vragen
Waarom kost druivenproductie in Ribeiro zoveel meer dan in Yecla?
Ribeiro had in campagne 2024/2025 veel hogere kosten voor gewasbescherming en arbeid. Er was verhoogde schimmeldruk in het natte voorjaar, terwijl hoogteverschillen en steile hellingen mechanisatie beperken. Yecla werkt onder drogere omstandigheden en kent lagere hectarekosten.
Waarom zijn kosten per kilo belangrijker dan kosten per hectare?
Een hectare zegt weinig zonder de opbrengst erbij. De kostprijs per kilo ontstaat uit de combinatie van hectarekosten en het aantal kilo’s druiven dat die hectare oplevert. Ribeiro combineert een hoge opbrengst per hectare met hoge kosten per kilo. De productiekosten per hectare wegen daar zwaarder dan het voordeel van de hogere opbrengst.
Mag een Spaanse wijnbouwer druiven onder zijn kostprijs verkopen?
Volgens de Spaanse voedselketenwet moet de contractprijs van een primaire producent hoger liggen dan zijn effectieve productiekosten. De wet koppelt de prijs dus aan de kosten van de individuele producent, niet aan één landelijke minimumprijs.
Betekenen hogere productiekosten ook betere wijn?
Nee. Hoge kosten kunnen voortkomen uit steile hellingen, schimmeldruk, arbeid, lage mechanisatie of bewuste kwaliteitskeuzes, maar ze bewijzen geen hogere kwaliteit. Een dure wijngaard kan uitstekende wijn opleveren, maar ook middelmatige wijn. De consument koopt uiteindelijk de fles, niet de kostprijs.