Dit artikel verscheen eerder in Tannine, vakblad van het Nederlands Wijngilde (augustus 2024), als onderdeel van een serie over kleine appellaties. De tekst is geactualiseerd voor publicatie op Winecastr.com.
Wie denkt aan monopole-appellaties in Frankrijk, denkt meteen aan Romanée-Conti. Château-Grillet is de tweede: een domein van witte wijn in de Noord-Rhône waar één eigenaar, één druivenras en één perceel samenvallen in een van de kleinste appellaties van Frankrijk.
Locatie en bodem
Château-Grillet ligt in de gemeente Vérin, in het departement Loire (42), en behoort wijnbouwkundig en geologisch volledig tot de Noord-Rhône. De wijngaarden zijn aangelegd op terrassen op gemiddeld 150 meter hoogte, met direct uitzicht op de Rhône. Omringende heuvels houden de koude noordenwinden af; het klimaat is continentaal met mediterrane invloeden, met warme zomers, koele nachten en ruim 2000 zonuren per jaar, wat duidelijk boven het Franse gemiddelde ligt.
De bodem bestaat uit graniet met mica-schist, het bodemprofiel dat de Noord-Rhône deelt met Condrieu en Côte-Rôtie. Mineraalrijke, goed-drainerende grond in combinatie met dit microklimaat maakt de terrassen van Château-Grillet tot een uitgelezen locatie voor Viognier. Het gecertificeerde areaal bedraagt 3,8 hectare; ter vergelijking: dat is kleiner dan menig Bourgondische premier cru.
Geografisch bijzonder is dat Château-Grillet volledig in het gebied van de appellatie Condrieu ligt, als een enclave. Beide appellaties werken met uitsluitend Viognier op vergelijkbare granieten bodems. Het verschil zit in de stijl: Condrieu produceert wijnen die jong gedronken worden, vol bloemige en fruitige aroma’s; Château-Grillet rijpt langer en ontwikkelt meer structuur en mineraalkarakter. Precies dat onderscheid rechtvaardigt een zelfstandige AOC.
Viognier als enig druivenras
Het Cahier des Charges (het lastenboek) staat uitsluitend Viognier toe, het aromatische witte druivenras van de Noord-Rhône. De druiven worden met de hand geoogst. Fermentatie vindt plaats in roestvrijstalen tanks; daarna rijpt de wijn op zijn droesem (‘sur lie’) deels in eiken vaten gedurende minimaal 18 maanden. De wijn is vol en aromatisch gelaagd, en heeft het uithoudingsvermogen om te ouderen.
Dat laatste is bij Viognier bepaald een uitdaging, want het druivenras levert in warmere jaren snel oxidatieve, laag-zure wijnen op die juist vroeg gedronken willen worden. De combinatie van granietbodem, koele nachten en zorgvuldige vinificatie geeft Château-Grillet een structuur die dat onderscheidt.
Eigendom en geschiedenis
De appellatie is eigendom van Artémis Domaines, de wijntak van Groupe Artémis, de holdingmaatschappij van de familie Pinault. De overname vond plaats in 2011. Sindsdien zijn wijnbouw en vinificatie stapsgewijs gemoderniseerd, met behoud van de historische opzet van het domein.
De terrassen zijn al in de Romeinse tijd in gebruik geweest; de eerste schriftelijke vermeldingen van het domein dateren uit de 17e eeuw.
AOC-erkenning in 1936: dit jaar negentig jaar
In 2026 bestaat het Franse AOC-stelsel negentig jaar. Het allereerste decreet dateert van 15 mei 1936 en erkende zes appellaties tegelijk: Arbois, Cassis, Châteauneuf-du-Pape, Cognac, Monbazillac en Tavel. Château-Grillet volgde enkele maanden later; het decreet van 8 december 1936 werd op 11 december gepubliceerd in het Journal Officiel. In hetzelfde jaar kregen in totaal 76 appellaties hun erkenning.
In een Cahier des Charges legt de eigenaar alle voorwaarden vast voor wijnbouw, vinificatie en commercialisering. Bij Château-Grillet is er één eigenaar, die dat volledig naar eigen inzicht heeft ingevuld: de vorm van de fles (Vin du Rhin), de kleur van het glas en het etiket liggen er allemaal in vast. De CdC formuleert het zo: het sobere lichtgele etiket, identiek van oogstjaar tot oogstjaar, draagt bij aan de eigenheid en de identiteit van deze wijnen.
Prijs en verkrijgbaarheid
Een fles van een recent oogstjaar kost in Frankrijk rond de € 450. Bij de Gouden Ton kost een Château-Grillet van 2022 € 495. De productie is door het kleine areaal beperkt tot enkele duizenden flessen per jaar. De wijn wordt uitsluitend via allocatie verkocht aan vaste afnemers en gespecialiseerde handelaren; wie wil proeven, schrijft zich ruim van tevoren in.
Wist je dat
Viognier stond in de jaren zeventig op de rand van uitsterven. Begin jaren tachtig bedroeg het totale wereldwijde areaal nog geen 20 hectare, vrijwel uitsluitend in Condrieu en Château-Grillet. Beide appellaties hebben het druivenras voor de wijnwereld bewaard; zonder hen was Viognier vermoedelijk verdwenen.
Thomas Jefferson (1743–1826), later de derde president van de Verenigde Staten, bezocht Château-Grillet in 1787 tijdens zijn ambassadeurschap in Frankrijk en kocht er wijn. Keizerin Joséphine de Beauharnais, eerste echtgenote van Napoleon Bonaparte, overleed in 1814 op kasteel Malmaison. In haar nalatenschap lagen 296 flessen Château-Grillet in de kelder, gewaardeerd op 592 frank; een bedrag met een hedendaagse koopkracht van ruwweg € 10.000 tot € 15.000.
Sinds 2019 is Chu Jaeok, ook bekend als Jaek Chu Cramette, de technisch directeur en wijnmaker van Château-Grillet. Zij is de eerste vrouw in die functie en werkte eerder bij Domaine d’Eugénie, eveneens een Artémis-domein.
Foto: © Olivier Lemoine (Photo-Terroir.fr), CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons (bijgesneden).