Oorsprong, naam en DNA
DNA-onderzoek van Bowers en collega’s toonde in 1999 aan dat Auxerrois een kruising is van Gouais Blanc en Pinot. Hetzelfde ouderpaar leverde ook Chardonnay, Aligoté, Melon en Gamay Noir à Jus Blanc. Auxerrois en Chardonnay zijn dus volle broers.
Hunt en collega’s gingen in 2010 een stap verder. Ze analyseerden het chloroplast-DNA, dat bij de wijnstok via de moederplant overerft. Daarmee zie je welke ouder de eicel leverde. Bij Auxerrois was dat Gouais Blanc, en Pinot was de stuifmeelouder.
De titel van hun studie noemt Gouais Blanc een verbannen ras: het gold in de middeleeuwen als een massadrager van matige kwaliteit. De bekendste ban, die van Filips de Stoute in 1395, trof uitgerekend Gamay, een kind van diezelfde Gouais Blanc.
De naam wijst naar Auxerre in de Yonne, maar het ras komt vermoedelijk uit Lorraine. Het synoniem Auxerrois de Laquenexy verwijst naar een dorp bij Metz en past bij die herkomst.
De naam zorgt bovendien voor verwarring. In Cahors heet Malbec van oudsher Auxerrois, naast Côt. In de Alsace was Auxerrois Gris een oude naam voor Pinot Gris. Kom je de naam tegen, controleer dan altijd of het om dit witte ras gaat.
Ampelografie
Auxerrois heeft kleine trossen met kleine bessen. Het blad is meestal drielobbig met een opvallend open, V-vormige bladsteelholte; het bladoppervlak is licht gebobbeld. De nervenverkleuring door anthocyanen is laag tot middelmatig en kan bij veldidentificatie als aanvullend kenmerk dienen.
Auxerrois is matig groeikrachtig. Bij korte snoei is de vruchtbaarheid laag, waardoor langere snoei beter past bij het ras. De opbrengst is doorgaans gemiddeld, maar kan duidelijk dalen wanneer te weinig vruchtbare knoppen worden aangehouden.
Fenologie
Auxerrois loopt volgens Pl@ntGrape gemiddeld negen dagen na Chasselas uit. De druif rijpt vroeg, ongeveer anderhalve week na Chasselas.
Die relatief korte groeicyclus past goed bij noordelijke wijngebieden. Gestandaardiseerde gegevens over bloei en véraison zijn in de belangrijkste ampelografische bronnen minder goed gedocumenteerd.
Klimaat en terroir
Auxerrois rijpt vroeg en past daardoor bij koele gebieden met een kort groeiseizoen: de Alsace, Lorraine, de Luxemburgse Moezel en de Lage Landen. Het ras haalt er betrouwbaar rijpheid, ook in jaren waarin later rijpende rassen het moeilijk hebben.
De keerzijde is de lage zuurgraad. In warme jaren zakken de zuren snel, en dan verliest de wijn zijn spanning. Het pluktijdstip luistert daarom nauw, en dat geldt nog sterker naarmate de zomers warmer worden.
Pl@ntGrape noemt kalkrijke bodems geschikt voor Auxerrois. In de Luxemburgse Moezel staat het ras op kalksteen en mergel. In Zuid-Limburg groeit het op löss en mergel boven het krijt.
Gevoeligheid voor ziektes & stress
| Stressfactor | Gevoeligheid | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Echte meeldauw (oïdium) | Gevoelig tot zeer gevoelig | Pl@ntGrape noemt Auxerrois bijzonder gevoelig. |
| Valse meeldauw | Gevoelig | De rasgevoeligheid is duidelijk; een open loofwand en tijdige bescherming blijven belangrijk. |
| Botrytis | Gevoelig | Auxerrois is gevoelig voor grijze rot, vooral wanneer de trossen lang nat blijven. |
| Druivenmot | Gevoelig | Pl@ntGrape noemt ook gevoeligheid voor druivenmot. |
| Droogtestress | Onvoldoende data | Voor een ras-specifieke classificatie ontbreken voldoende betrouwbare gegevens. |
| Zonnebrand | Onvoldoende data | Voor een ras-specifieke classificatie ontbreken voldoende betrouwbare gegevens. |
| Chlorose / kalkstress | Onvoldoende data | Geschiktheid voor kalkrijke bodems bewijst op zichzelf geen specifieke chlorosetolerantie. |
Snoeimethoden & training
Snoeiwijze: Auxerrois heeft bij korte snoei een lage vruchtbaarheid. Een langere snoei, bijvoorbeeld Guyot, sluit daarom beter aan bij het natuurlijke vruchtbaarheidspatroon van het ras.
Loofwandbeheer: Door de gevoeligheid voor oïdium, valse meeldauw en botrytis is een goed geventileerde loofwand belangrijk. Scheutpositionering en bladmanagement kunnen daarbij helpen.
Veelgebruikte vinificatietechnieken
De meeste producenten vergisten Auxerrois koel in roestvrij staal, omdat zo het fruit bewaard blijft. Rijping op de fijne lies geeft meer volume. Hout komt incidenteel voor.
Bij de malolactische fermentatie wordt het een afweging. Een ras met weinig zuur heeft er weinig baat bij om nog meer zuur kwijt te raken, en daarom blokkeren veel producenten de MLF. Wie meer romigheid zoekt, laat haar juist toe.
Auxerrois is ook een belangrijke basiswijn voor mousserende wijn volgens de méthode traditionnelle. Voor crémant plukken producenten vroeger, zodat er voldoende frisheid overblijft. Het ras brengt dan ronding en zacht fruit in de blend.
Typische wijnstijl
De onderstaande waarden beschrijven het gebruikelijke potentieel van het druivenras. Klimaat, rijpheid, opbrengst en vinificatie bepalen hoe dat uiteindelijk in het glas uitpakt.
| Parameter | Waarde / bandbreedte |
|---|---|
| Alcohol | Meestal gemiddeld |
| Zuren | Laag tot gemiddeld |
| Tannine | Zeer laag |
| Body | Licht-medium tot medium |
| Kleur | Bleekgeel tot licht goud |
| Bewaarpotentieel | Meestal jong gedronken; betere exemplaren kunnen enkele jaren ontwikkelen |
Belangrijkste productiegebieden en stijlen
Frankrijk. Pl@ntGrape telde in 2018 ongeveer 2.514 hectare, het grootste deel in de Alsace. Daar staat Auxerrois zelden op het etiket. Het verdwijnt in wijnen met het etiket ‘Pinot blanc’, die ook Pinot Blanc, Pinot Gris en wit geperste Pinot Noir mogen bevatten. Daarnaast gaat het in Edelzwicker en Crémant d’Alsace. Kleinere aanplant vind je in Lorraine, in de AOC’s Moselle en Côtes de Toul.
Luxemburg. Volgens de wijnbouwtelling van 2025 beslaat Auxerrois 174 hectare en is het na Rivaner en Pinot Gris het derde ras van het land. Auxerrois geldt er vaak als het meest geslaagde ras. Je vindt het als zelfstandige droge witte wijn en in crémant. Ongeveer een kwart van de Luxemburgse productie is Crémant de Luxembourg.
Duitsland. In 2012 stond er 218 hectare, vooral in Rijnland-Palts en Baden-Württemberg. Recentere cijfers met een betrouwbare bron ontbreken.
Nederland. Auxerrois is hier een serieus ras. De Apostelhoeve in Maastricht bottelt het als zelfstandige droge witte wijn. Bij De Kleine Schorre in Dreischor hoort het sinds de aanleg in 2001 tot de vaste rassen. Domein De Wijngaardsberg in Ulestraten maakt het sinds de oprichting in 2002 als aparte wijn.
België. Château Bon Baron in Dinant bottelt een 100 % Auxerrois onder de AOP Côtes de Sambre et Meuse. Domein Marsnil maakt er eveneens een zelfstandige wijn van.
Opkomend. De aanplant elders is klein en vaak experimenteel. Auxerrois staat in een handvol wijngaarden in het Verenigd Koninkrijk, op Vancouver Island in Canada, in Oregon en in de staat New York.
Vergelijking bij blindproeven
| Kenmerk | Auxerrois | Pinot Blanc | Pinot Gris | Chardonnay (vroege pluk) |
|---|---|---|---|---|
| Aroma’s | Peer, perzik, mirabel, rijp wit fruit | Neutraal, fris wit fruit | Perzik, amandel, kruiden | Appel, citrus, neutraal fruitig |
| Zuur | Laag tot gemiddeld | Gemiddeld | Laag tot gemiddeld | Gemiddeld tot hoog |
| Structuur | Rond en soepel | Iets strakker | Soepel, soms voller | Strakker en frisser |
| Body | Licht-medium tot medium | Licht-medium | Medium | Licht-medium tot medium |
| Blendrol | Vaak anoniem in ‘Pinot blanc’, Edelzwicker en crémant | Hoofdras in ‘Pinot blanc’ en crémant | Meestal zelfstandig | Crémant, elders vaak zelfstandig |
| Typische indruk | Zacht, mild zuur, rijp wit fruit | Frisser en neutraler | Ronder en kruidiger | Frisser, soms citrusgedreven |
Bronnen
- Bowers, J. et al. (1999). Historical genetics: the parentage of Chardonnay, Gamay, and other wine grapes of northeastern France. Science 285, 1562-1565.
- Hunt, H.V. et al. (2010). A banned variety was the mother of several major wine grapes. Biology Letters 6.
- Pl@ntGrape, rasfiche Auxerrois
- VIVC, paspoort 792
- Paperjam (2025), wijnbouwtelling Luxemburg
- Wikipedia, Auxerrois blanc
Foto: Doris Schneider, Julius Kühn-Institut (JKI), Institute for Grapevine Breeding Geilweilerhof, Siebeldingen, Germany. Bron: VIVC
Bijgewerkt op 3 november 2026