Oorsprong, naam en DNA
Gewürztraminer is de meest geparfumeerde vorm van een van de oudste druivenrassen van Europa: Traminer, in Frankrijk Savagnin. Genetisch gaat het om één nauw verwante mutatiegroep. Savagnin Blanc, Savagnin Rose, Heida en Gewürztraminer hebben met de gangbare DNA-merkers hetzelfde profiel (Italian Vitis Database). Toch verschillen ze op specifieke plekken in het DNA, door somatische mutaties. Die kleine verschillen bepalen kleur en aroma.
De gangbare reconstructie verloopt in twee stappen. Eerst ontstond uit de witte Savagnin een roze vorm, Savagnin Rose of Roter Traminer. Daarna leverde een musqué-mutatie binnen die roze vorm de extra aromatische Gewürztraminer op. Pl@ntGrape vat dat samen als de roze, aromatische mutatie van Savagnin Blanc. Waar en wanneer die laatste stap plaatsvond, is onbekend. Decanter noemt de Alsace in de achttiende eeuw, maar dat blijft een vermoeden.
Voor het extra aroma bestaat wel een concreet genetisch aanknopingspunt. Gewürztraminer draagt een variant van het gen VvDXS, dat meestuurt hoe de druif monoterpenen aanmaakt. Door één puntmutatie verandert daar één aminozuur (R306C), zo bleek uit onderzoek van Emanuelli e.a. (2010). Dezelfde variant komt voor in het muskaatachtige Siegerrebe. Eén genvariant verklaart echter niet het hele aroma in het glas; gisting en rijping doen ook mee (Lin, Massonnet en Cantu 2019).
Tramin leverde vooral een naam
De naam verwijst naar Tramin, het huidige Termeno in Alto Adige. Een document uit 1242, opgesteld in Bolzano, noemt de wijnen van Tramin. Volgens de Italian Vitis Database, die zich baseert op Rézeau (1997), Krämer (2006) en Robinson e.a. (2012), kwamen die wijnen echter niet van het druivenras Traminer, dat daar toen nog niet stond. De wijnnaam alleen bewijst dus weinig over het ras.
Pas later dook Traminer op als rasnaam in Württemberg, vermoedelijk afgeleid van de wijnnaam. Vervolgens bleek het ras identiek aan de Savagnin uit Oost-Frankrijk, al verschijnt de naam ‘Sauvagnin’ pas in 1732. De database plaatst de oorsprong daarom eerder in het Rijndal, in Noordoost-Frankrijk of Zuidwest-Duitsland. VIVC registreert Duitsland als herkomstland. De precieze ontstaansplaats is onbekend, maar het dorp in Alto Adige is in elk geval naamgever, geen bewezen bakermat.
Gewürz betekent geurig
‘Gewürz’ betekent in deze naam geurig of geparfumeerd. Jancis Robinson wijst erop dat ‘kruidig’ hier als synoniem voor ‘aromatisch’ dient. In de Alsace verscheen de naam Gewürztraminer in de late negentiende eeuw, toen de regio onder Duits bestuur stond. Rond Heiligenstein heet de minder aromatische Savagnin Rose nog altijd Klevener de Heiligenstein; het productdossier van de Alsace legt dat vast.
Wat het DNA zegt
DNA-onderzoek toont een ouder-kindrelatie tussen Traminer en Pinot. Welke van de twee de ouder is, staat niet vast. Veel onderzoekers zien Traminer als ouder, gezien de grote stamboom van Pinot (Italian Vitis Database; Regner e.a. 2000). Die verwantschap geldt voor de Traminer-groep als geheel. Welke vorm destijds bij de kruising betrokken was, valt niet vast te stellen.
Traminer is bovendien een stamvader van de Midden-Europese wijnbouw. Regner en collega’s wezen het met microsatellieten aan als ouder van Silvaner, samen met Österreichisch Weiß, en van Rotgipfler, samen met Roter Veltliner. Ook Grüner Veltliner stamt van Traminer af, met St. Georgen als tweede ouder. In Frankrijk zijn Petit Meslier en Aubin vermoedelijk kruisingen van Gouais Blanc en Savagnin (Bowers e.a. 2000).
Ampelografie
Gewürztraminer vormt kleine trossen met kleine, ronde bessen. Bij rijpheid kleurt de schil vervolgens roze tot paarsroze. Pl@ntGrape herkent het ras verder aan de zeer dicht behaarde scheuttop en aan kleine, drielobbige volwassen bladeren. Daarnaast is het blad blazig en licht gegolfd, met gedraaide of omgekrulde randen. De onderzijde draagt bovendien een middeldichte, liggende beharing.
Veel wijnen hebben een diepe, goudgele kleur, die Jancis Robinson in verband brengt met de roze schil. Bovendien bevat die schil fenolen en geurstoffen, wat bij het schilcontact meetelt (zie ‘Schilcontact‘).
De groeikracht is vrij hoog, terwijl de productie laag blijft. Het ras is gevoelig voor coulure, waardoor de vruchtzetting onregelmatig verloopt. Daarom krijgt het een lange snoei. Frankrijk kent acht erkende klonen: 47, 48, 643 en 1075 tot en met 1079. In 1998 plantte men in de Alsace bovendien een conservatorium met bijna 140 klonen aan. Italië telt daarnaast elf geregistreerde klonen van Traminer Aromatico.
Fenologie
Gewürztraminer loopt volgens Pl@ntGrape tegelijk met Chasselas uit. Dat is vroeg, waardoor late voorjaarsvorst jonge scheuten kan beschadigen. Tegen wintervorst is het ras juist goed bestand. Vervolgens rijpen de druiven in de eerste periode, ongeveer anderhalve week na Chasselas. Ook de Italian Vitis Database noemt de uitloop en de rijping vroeg.
Voor bloei en véraison geeft het Italiaanse nationale rassenregister een middentijdse classificatie, op basis van de beschrijving van Cosmo en Polsinelli (1960) in Conegliano. Dat register plaatst de rijping wel in de derde periode en noemt de groeikracht matig. Het hanteert dus een andere schaal dan Pl@ntGrape. Daarnaast liet INRA in Colmar zien dat Gewürztraminer eerder in véraison gaat dan Riesling (Duchêne e.a. 2012).
Intussen schuift het klimaat die kalender op. Volgens een poster van Duchêne en collega’s viel de véraison in de Alsace al zo’n drie weken eerder dan in de jaren zeventig. Hun model uit 2010 voorspelt voor Gewürztraminer en Riesling tegen het einde van deze eeuw een véraison tot 23 dagen eerder dan in de periode 1976–2008. De temperatuur in de vijf weken daarna stijgt dan met meer dan 7 °C.
Klimaat en terroir
Gewürztraminer staat bekend als koelklimaatras, maar die typering is te grof. Het ras heeft namelijk zon en warmte nodig voor volledige aromatische rijpheid. Tegelijk bouwt het snel suiker op terwijl het zuur wegzakt. Olivier Humbrecht vat dat in Decanter samen: veel zon en warmte, maar een zo traag mogelijke rijping. Pl@ntGrape waarschuwt bovendien dat de aroma’s in warme zones zwaarder en minder elegant worden.
Pl@ntGrape noemt het ras veeleisend wat terroir betreft, met een voorkeur voor mergelrijke bodems. Op kalkrijke grond speelt daarentegen de gevoeligheid voor chlorose op. Een rasspecifiek bewijs dat een bodemtype een bepaald aroma oplevert, ontbreekt. In de Alsace geldt Gewürztraminer van graniet als goed maar atypisch; Philippe Blanck noemt die stijl volgens Decanter zelfs ‘anti-Gewurz’.
De droogtetolerantie van het ras is niet vastgelegd. Een driejarige proef in de Okanagan Valley in British Columbia (Canada) (Kovalenko e.a. 2021) laat vooral zien hoe waterstress het aroma stuurt. Een watertekort vóór de véraison of gedurende het hele seizoen verlaagde de opbrengst. Kwam het tekort pas na de véraison, dan bleef dat effect klein, terwijl geraniol en citronellol bij de oogst toenamen, bij een lager suikergehalte. Volgens het bijbehorende proefschrift woog het jaargangeffect echter zwaarder dan de behandelingen.
Het Italiaanse rassenregister raadt bovendien aan het ras te beperken tot noordelijke liggingen en bodems die niet uitdrogen. Dat is een praktijkadvies, geen vergelijkende droogtetest.
Gevoeligheid voor ziektes & stress
| Stressfactor | Gevoeligheid | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Echte meeldauw (oïdium) | Matig tot gevoelig | Bronnen verschillen. Pl@ntGrape noemt het ras een beetje gevoelig; de Best Practice Guide van de BC Wine Grape Council (Canada) rekent het tot de gevoelige rassen. |
| Valse meeldauw | Geen data | Niet te verifiëren in de beschikbare literatuur. Pl@ntGrape noemt valse meeldauw niet. |
| Botrytis / grijze rot | Laag tot matig | Pl@ntGrape noemt het ras een beetje gevoelig. Als edele rot is botrytis de basis van Sélection de Grains Nobles. |
| Druivenmotten | Laag tot matig | Volgens Pl@ntGrape. |
| Coulure | Gevoelig | Onregelmatige vruchtzetting en lagere opbrengst (Pl@ntGrape). |
| Chlorose / kalkstress | Gevoelig | Volgens Pl@ntGrape; relevant op kalkrijke bodems. |
| Verdroging van de trossteel | Gevoelig | Volgens Pl@ntGrape. |
| Voorjaarsvorst | Gevoelig | De vroege knopuitloop vergroot het risico (Pl@ntGrape). |
| Wintervorst | Laag | Pl@ntGrape noemt het ras goed bestand. |
| Droogtestress | Geen data | Niet te verifiëren in de beschikbare literatuur. Proeven tonen wel effecten van watertekort op opbrengst en aroma (Kovalenko e.a. 2021). |
| Zonnebrand | Geen data | Niet te verifiëren in de beschikbare literatuur. |
Snoeimethoden & training
Snoeiwijze
Pl@ntGrape schrijft lange snoei voor, omdat het ras weinig produceert en gevoelig is voor coulure. Meer knoppen per stok compenseren dat verlies. Guyot en andere systemen met lang vruchthout liggen daarom voor de hand.
Loofwandbeheer
Bij Gewürztraminer draait loofwandbeheer om gezonde, luchtige trossen. Het ras is een beetje gevoelig voor grijze rot. Voor Vendanges Tardives hangen de trossen bovendien weken langer aan de stok, zodat een open loofwand rond de trossen het risico op ongewenste rot beperkt.
Ontbladering rond de trossen kan daarnaast het aroma versterken. In proeven in de Okanagan Valley verhoogde basale ontbladering in sommige jaren de vrije en gebonden terpenen. De wijnen roken bovendien vaak sterker bloemig en muskaatachtig (Reynolds en Wardle 1989; Reynolds, Wardle en Dever 1996). Het effect verschilde wel per jaar en per locatie.
Opbrengstbeheersing
Door de lage natuurlijke productie is opbrengstbeheersing minder vaak nodig dan bij productieve rassen. Wel maakt de kloonkeuze verschil. In Frankrijk staat kloon 643 bekend om een regelmatige, hoge productie, terwijl 1076 losse trossen met lichte millerandage en lage opbrengsten geeft. Dunning kan ook het aroma sturen. In de Okanagan verhoogde sterke, vroege trosdunning het gehalte aan vrije terpenen bij een vroeg oogstmoment. Bij een latere oogst bleef dat voordeel echter niet overeind (Kovalenko e.a. 2022).
Aromachemie: waarom Gewürztraminer naar lychee ruikt
Het karakter van Gewürztraminer draait om monoterpenen: cis-rozenoxide, linalool, geraniol, citronellol en nerol. Een groot deel daarvan zit gebonden aan suikers en ruikt nog niet. Arapitsas e.a. (2024) noemen Gewürztraminer in hun inleiding het rijkst aan zulke gebonden monoterpenen: na enzymatische afbraak kan het totaal in de wijn boven 4.000 microgram per liter uitkomen. Gisting en rijping maken een deel daarvan vrij.
De lychee is meer dan een proefnotitie. Ong en Acree (1999) vergeleken Gewürztraminer met verse en ingeblikte lychee en vonden twaalf gedeelde geuractieve verbindingen. Cis-rozenoxide had daarbij de hoogste geuractiviteit. Dezelfde stof komt bovendien in rozenblaadjes voor. Roos en lychee, de twee klassieke herkenningspunten, delen dus een sleutelmolecule.
Toch maakt één molecule nog geen aroma. Chigo-Hernandez, DuBois en Tomasino (2022) lieten zien dat de verhouding tussen de twee spiegelbeeldvormen van cis-rozenoxide de waarneming beïnvloedt. In Gewürztraminer overheerst de linksdraaiende vorm, met een aandeel van 58 tot 76 procent. Bij hoge concentraties linalool en alfa-terpineol verdween het effect van rozenoxide bovendien: die stoffen maskeerden het.
Ook de gist schuift het profiel op. Čuš en Jenko (2013) vergistten dezelfde Gewürztraminer-most met drie gistcombinaties. De referentiestam van Saccharomyces cerevisiae gaf meer geraniol en nerol, een hybride met S. paradoxus meer citronellol en de tropischste smaak. Een combinatie met Torulaspora delbrueckii leverde meer linalool en alfa-terpineol, en de beste kwaliteit. Het raseigen aroma krijgt dus mede in de kelder zijn vorm.
Veelgebruikte vinificatietechnieken
Gewürztraminer gaat meestal reductief de kelder door: koel vergisten in roestvrij staal of in groot, oud hout, zoals de foudres in de Alsace. Nieuw hout voegt weinig toe aan een ras dat van zichzelf al zoveel geur heeft. De malolactische omzetting blijft doorgaans achterwege, omdat die de frisheid van een ras met zo weinig zuur verder zou drukken. Het ras komt zowel droog als met restsuiker op de fles.
Schilcontact
Schilcontact is bij dit ras een afweging. Marais (1987) liet zien dat vier en vijftien uur schilcontact de meeste terpenen in most en wijn verhoogden. Rijpere druiven bevatten bovendien meer gebonden terpenen. In een tweede Zuid-Afrikaanse proef namen met langer en warmer schilcontact ook de fenolen toe. Wijn van koud schilcontact scoorde daar het best, boven die van vrijloopsap en van warm schilcontact.
Sokolowsky, Rosenberger en Fischer (2015) gingen verder en lieten Gewürztraminer zes dagen op de schillen vergisten. Die wijn rook sterker naar roos, maar was ook duidelijk bitterder en astringenter. Voor maceraties van meerdere weken, zoals bij oranje wijn, ontbreekt rasspecifiek onderzoek.
Late oogst en edele rot
Door de sterke suikeropbouw leent Gewürztraminer zich voor laat geoogste en edelzoete wijnen. In de Alsace behoort het tot de vier rassen voor Vendanges Tardives en Sélection de Grains Nobles, samen met Riesling, Pinot Gris en Muscat. Gewürztraminer en Pinot Gris moeten daarbij de hoogste lat halen: minimaal 270 gram suiker per liter most voor VT en 306 gram voor SGN. Voor Riesling en Muscat is dat 244 en 276 gram. Het gaat om de natuurlijke suikerrijkdom van de druiven, niet om restsuiker in de wijn.
Late oogst verandert meer dan het suikergehalte. Lukić e.a. (2016) vergeleken gewone, laat geoogste en ijswijn van Gewürztraminer uit Kroatië. In de gewone wijn waren fruitige esters de sterkste geurstoffen. De laat geoogste wijn bevatte meer monoterpenoloxiden en bèta-damascenon. In de ijswijn kwamen, op basis van berekende geuractiviteit, cis-rozenoxide, bèta-damascenon en 1,1-diethoxyethaan als krachtigste geurstoffen naar voren.
Typische wijnstijl
De onderstaande waarden beschrijven het gebruikelijke potentieel van het druivenras. Het eindresultaat in het glas wordt mede bepaald door klimaat, oogstmoment, restsuiker en vinificatie.
| Parameter | Waarde / bandbreedte |
|---|---|
| Alcohol | Meestal 13 tot 15% ABV |
| Zuren | Laag |
| Tannine | Zeer laag; de schil kan wel een licht bittere grip geven |
| Body | Vol |
| Kleur | Diep goudgeel, soms met een koperkleurige zweem |
| Ouderingspotentieel | Eenvoudige wijnen enkele jaren; goede droge wijnen 8 jaar of langer; VT en SGN 10–20+ jaar |
Kenmerkend zijn bijvoorbeeld roos, lychee, grapefruit, perzik en zoete specerijen. Met rijping schuift het profiel richting honing, gedroogd fruit en gekonfijte citrus.
Laag zuur en aromabehoud
Tijdens de rijping nemen lineaire terpenen zoals linalool, geraniol en nerol af. Zuur versnelt hun omzetting naar cyclische verbindingen met een hogere waarnemingsdrempel, waardoor het bloemige karakter vervaagt. Arapitsas e.a. (2024) maten die reacties bij verschillende pH-waarden en temperaturen. Een hogere pH en een lagere temperatuur bewaarden de karakteristieke terpenen het best.
Het lage zuur, vaak gezien als zwakte van het ras, remt dus bepaalde omzettingen van de karakteristieke terpenen. Volgens de Fondazione Edmund Mach zou een pH rond 3,8 de levensduur met acht tot tien jaar kunnen verlengen. Dat is echter een extrapolatie uit een kinetische proef van twee weken. Het is geen gemeten flesrijping en geen bewijs voor betere houdbaarheid in het algemeen.
Belangrijkste productiegebieden en stijlen
Volgens de database van Anderson, Nelgen en Puga (University of Adelaide) stond er rond 2023 wereldwijd circa 14.089 hectare Gewürztraminer in productie, tegen circa 10.822 hectare rond 2000. De onderliggende peiljaren verschillen per land, van 2020 voor Italië tot 2022 voor Frankrijk en Duitsland. Frankrijk had met 3.281 hectare de grootste aanplant, gevolgd door Italië (1.338), Duitsland (1.119), Moldavië (1.099) en Bulgarije (913).
De statistiek scheidt Gewürztraminer bovendien niet overal van Savagnin, zodat de landencijfers een indicatie blijven.
De Alsace, Frankrijk
Vrijwel alle Franse Gewürztraminer staat in de Alsace. Pl@ntGrape telde in 2018 3.501 hectare in Frankrijk, ruim het dubbele van 1958. Waar het verschil met Adelaide vandaan komt, is niet vastgesteld: de cijfers hebben andere peiljaren en mogelijk een andere afbakening. In 2009 besloeg het ras volgens Decanter 18,8 procent van de Alsace-wijngaard. Bovendien hoort het bij de traditioneel belangrijkste witte rassen van de Alsace Grand Crus; de toegelaten rassen en assemblages verschillen per grand cru.
Stilistisch loopt de Alsace van kurkdroog tot edelzoet, met Vendanges Tardives en Sélection de Grains Nobles aan de zoete kant. Rond Heiligenstein staat daarnaast nog Savagnin Rose, de minder aromatische roze Traminer.
Kaefferkopf: Gewürztraminer met een andere kant
Boven Ammerschwihr, vlak bij Kaysersberg, ligt Alsace Grand Cru Kaefferkopf, letterlijk ‘keverkop’. De naam duikt al in 1338 op, in het landregister van de abdij van Pairis. In 1932 legde een rechtbank de grenzen van het lieu-dit vast. Toch kreeg Kaefferkopf pas in 2007 de status van grand cru, als laatste van de 51.
Aan reputatie lag het niet. INAO gaf in 1990 al een principeakkoord, maar de afbakening liep vast. Het plaatselijke wijnbouwsyndicaat wees in 1991 een voorstel af dat van de oude 63 hectare er maar zo’n twintig overliet, en ook een poging in 1994 mislukte (Flutet e.a. 2008). De oude grens van 1932 sloot slecht aan op de criteria voor een grand cru.
De wijngaard ligt op zes heuvels, op ongeveer 230 tot 350 meter, en kijkt vooral naar het zuidoosten. Het productdossier beschrijft een beschutte ligging met een geleidelijke rijping. De ondergrond is complex: hoger op de helling overheerst graniet, lager komen ook zandsteen, kalksteen en klei voor, plaatselijk met hellingpuin en löss erop. De bodems zijn overwegend diep en verzadigd met calcium en magnesium.
Gewürztraminer neemt er bovendien een belangrijke plaats in. Naast eenrassige wijnen van Gewürztraminer, Riesling of Pinot Gris staat het productdossier een traditionele assemblage toe. Voor de aanplant die daarvoor bestemd is, schrijft het 60 tot 80 procent Gewürztraminer en 10 tot 40 procent Riesling voor. Pinot Gris mag tot 30 procent meedoen, de toegelaten Muscat-rassen samen tot 10 procent.
Kaefferkopf in het glas
Vins d’Alsace beschrijft de wijnen als rijk, gestructureerd, fris en kruidig, eerder dan uitbundig geparfumeerd. Sommelier Romain Iltis noemt de Gewürztraminer er kruidig zonder uitbundigheid, met koriander en kruidnagel. In een assemblage komt de frisheid bovendien deels van de Riesling. Jong neigen de wijnen soms naar reductie en zijn ze gesloten; drie à vier jaar rijping of beluchting helpt dan.
Dat kan verrassen. De eerste Kaefferkopf die Reinier Broeks in restaurant Aux Armes de France in Ammerschwihr bestelde, ging terug omdat hij dacht dat de fles niet in orde was. Later, toen hij deze karaktervolle Gewürztraminer begreep, nam hij zelfs enkele flessen mee naar Nederland. Deze eigenzinnige wijn heeft naast roos en lychee ook een hartige, aardse kant.
Alto Adige en Trentino, Italië
In Italië heet het ras officieel Traminer Aromatico; in de provincies Trento en Bolzano is Gewürztraminer een officieel synoniem. Het dorp Tramin leverde de naam en heeft met de Kellerei Tramin nog altijd een bekende coöperatie. Het onderzoek van de Fondazione Edmund Mach naar terpenen en flesrijping richtte zich bovendien op juist deze streekwijn.
Duitsland
Volgens het Deutsches Weininstitut telde Duitsland in 2023 1.122 hectare Gewürztraminer, ongeveer één procent van de wijngaard. De Pfalz heeft met 508 hectare de grootste aanplant, gevolgd door Rheinhessen (233) en Baden (137), met de Kaiserstuhl als zwaartepunt. In Sachsen geldt het ras bovendien als regionale specialiteit. De officiële Duitse naam Roter Traminer is ook in gebruik voor Savagnin Rose, wat de statistiek vertroebelt.
Midden- en Oost-Europa
Van Oostenrijk tot de Zwarte Zee draagt het ras lokale namen. Pl@ntGrape noemt onder meer Traminer in Oostenrijk, Tramín Červený in Tsjechië en Slowakije, Traminac in Kroatië, Dišeči Traminec in Slovenië en Traminer Roz in Roemenië. Moldavië en Bulgarije hebben bovendien elk rond de duizend hectare.
Buiten Europa
Buiten Europa is Gewürztraminer daarentegen een nicheras. Voor Nieuw-Zeeland raamde het Vineyard Report 2023 het productieve areaal op 192 hectare, op basis van registergegevens uit 2022. In Canada staat het onder meer in de Okanagan Valley, waar de University of British Columbia het gebruikte voor irrigatieonderzoek. Ook de Verenigde Staten en Australië hebben kleinere, gevestigde aanplanten.
Vergelijking bij blindproeven
Savagnin Blanc is genetisch dezelfde druif, maar ruikt totaal anders. Juist dat contrast laat zien hoeveel van Gewürztraminer in de mutatie zit. Bij een blindproef liggen de echte valkuilen elders: Muscat, Viognier en Pinot Gris.
| Kenmerk | Gewürztraminer | Savagnin Blanc | Muscat Blanc à Petits Grains | Viognier | Pinot Gris |
|---|---|---|---|---|---|
| Aroma’s | Roos, lychee, grapefruit, zoete specerijen | Appel, citrus, noten; bij vin jaune walnoot en kerrie | Verse druif, oranjebloesem, muskaat | Abrikoos, perzik, kamperfoelie | Peer, appel, honing, soms rokerig |
| Zuur | Laag | Hoog | Medium | Laag tot medium | Laag tot medium |
| Body | Vol | Medium tot vol | Licht tot medium (droog) | Vol | Medium tot vol |
| Kleur | Diep goudgeel, soms koperzweem | Lichtgeel; goud bij oxidatieve stijl | Lichtgeel | Goudgeel | Goudgeel, soms koperzweem |
| Typische indruk | Uitbundig geparfumeerd, olieachtig, licht bitter slot | Strak, zuurgedreven, weinig parfum | Druiviger en frisser | Rond, minder bloemig | Rijk, veel minder geparfumeerd |
Let daarom vooral op de combinatie van laag zuur, volle body en hoge aromatische intensiteit. Door dat lage zuur komt een paar gram restsuiker bovendien eerder zoet over dan bij een frisse wijn. Alcohol, bitterheid en aroma spelen daarbij ook mee.
Bronnen
Onderzoek
- Arapitsas, P. e.a. (2024). Monoterpenoids isomerization and cyclization processes in Gewürztraminer wines: a kinetic investigation at different pH and temperatures. Food Research International 196.
- Bowers, J.E. e.a. (2000). A single pair of parents proposed for a group of grapevine varieties in northeastern France. Acta Horticulturae 528.
- Chigo-Hernandez, M.M., DuBois, A. & Tomasino, E. (2022). Aroma Perception of Rose Oxide, Linalool and α-Terpineol Combinations in Gewürztraminer Wine. Fermentation 8(1).
- Čuš, F. & Jenko, M. (2013). The Influence of Yeast Strains on the Composition and Sensory Quality of Gewürztraminer Wine. Food Technology and Biotechnology 51(4).
- Duchêne, E. e.a. (2010). The challenge of adapting grapevine varieties to climate change. Climate Research 41.
- Duchêne, E. e.a. Adapter le matériel végétal au changement climatique : ne pas sous-estimer le défi à relever. Poster, INRA Colmar.
- Duchêne, E. e.a. (2012). Deciphering the ability of different grapevine genotypes to accumulate sugar in berries. Australian Journal of Grape and Wine Research.
- Emanuelli, F. e.a. (2010). A candidate gene association study on muscat flavor in grapevine. BMC Plant Biology 10.
- Flutet, G., Franchois, C., Guyot, A. & Vincent, E. (2008). La délimitation des AOC en France : une méthode de zonage des terroirs riche d’un siècle d’évolution. VIIe Congrès International des terroirs viticoles.
- Kovalenko, Y. e.a. (2021). Regulated deficit irrigation strategies affect the terpene accumulation in Gewürztraminer grapes grown in the Okanagan Valley. Food Chemistry 341.
- Kovalenko, Y. Stop and smell the grapes: altering cultivar-typical aromas in Gewürztraminer berries via regulated deficit irrigation and crop load management. Proefschrift, University of British Columbia.
- Kovalenko, Y. e.a. (2022). Timing and severity of crop load management influences technological maturity, terpene synthase expression and free terpene accumulation in Gewürztraminer grapes. Australian Journal of Grape and Wine Research 28.
- Lin, J., Massonnet, M. & Cantu, D. (2019). The genetic basis of grape and wine aroma. Horticulture Research 6.
- Lukić, I. e.a. (2016). Changes in physico-chemical and volatile aroma compound composition of Gewürztraminer wine as a result of late and ice harvest. Food Chemistry 196.
- Marais, J. (1987). Terpene concentrations and wine quality of Vitis vinifera L. cv. Gewürztraminer as affected by grape maturity and cellar practices. Vitis 26.
- Ong, P.K.C. & Acree, T.E. (1999). Similarities in the Aroma Chemistry of Gewürztraminer Variety Wines and Lychee (Litchi chinesis Sonn.) Fruit. Journal of Agricultural and Food Chemistry 47.
- Regner, F. e.a. (2000). Considerations about the evolution of grapevine and the role of Traminer en Parentage analysis and pedigree reconstruction of vine cultivars using microsatellite markers. Acta Horticulturae 528.
- Reynolds, A.G. & Wardle, D.A. (1989). Impact of Various Canopy Manipulation Techniques on Growth, Yield, Fruit Composition, and Wine Quality of Gewürztraminer. American Journal of Enology and Viticulture 40.
- Reynolds, A.G., Wardle, D.A. & Dever, M. (1996). Vine Performance, Fruit Composition, and Wine Sensory Attributes of Gewürztraminer in Response to Vineyard Location and Canopy Manipulation. American Journal of Enology and Viticulture 47.
- Sokolowsky, M., Rosenberger, A. & Fischer, U. (2015). Sensory impact of skin contact on white wines characterized by descriptive analysis, time–intensity analysis and temporal dominance of sensations analysis. Food Quality and Preference 39.
- South African Journal of Enology and Viticulture 9(1): Effect of Skin-contact Time and Temperature on Juice and Wine Composition and Wine Quality
Overige bronnen
- Anderson, K., Nelgen, S. & Puga, G. (2025). Database of Regional, National and Global Winegrape Bearing Areas by Variety, 2000 to 2023. University of Adelaide.
- Decanter (Andrew Jefford): Gewurztraminer: show off or showstopper?
- Deutsches Weininstitut: Gewürztraminer, areaal 2023
- INAO: productdossier AOC Alsace / Vin d’Alsace
- INAO: productdossier AOC Alsace Grand Cru (versie juli 2025)
- Italian Vitis Database (D’Onofrio e.a. 2015): rasbeschrijving Traminer Aromatico
- Jancis Robinson: Gewurztraminer
- MASAF: Registro Nazionale delle Varietà di Vite, Traminer Aromatico (beschrijving: I. Cosmo en M. Polsinelli, 1960)
- New Zealand Winegrowers: Vineyard Register 2023
- Pl@ntGrape: Catalogue of Vines Cultivated in France, Gewurztraminer Rs, IFV – INRAE – Institut Agro Montpellier
- Provincia autonoma di Trento: persbericht Fondazione Edmund Mach over pH en bewaartemperatuur (2024)
- Syndicat Viticole d’Ammerschwihr: brochure Grand Cru Kaefferkopf
- Vins d’Alsace (CIVA): Grand Cru Kaefferkopf
- VIVC: paspoort Gewürztraminer (12609)
Foto: Gewurztraminer Rs, Pl@ntGrape, Catalogue of Vines Cultivated in France, IFV – INRAE – Institut Agro Montpellier, 2009-2023 · VIVC ↗
Bijgewerkt op 3 november 2026