Oorsprong, naam en DNA
Tannat komt uit het Pyrenese voorland van Zuidwest-Frankrijk. Pl@ntGrape plaatst de oorsprong in de wijngaarden van de Pyreneeën, zonder preciezere geboorteplaats. In de Hautes-Pyrénées is het ras sinds de achttiende eeuw bekend. Het cahier des charges van Madiran beschrijft hoe Tannat in die eeuw naast Fer en Bouchy (Cabernet Franc) opkwam. Kopers in de Pyreneeën en op de Antillen vroegen namelijk om donkere, tanninerijke wijn die een lange zeereis doorstond.
De naam lijkt naar tannine te verwijzen, toch is die afleiding onzeker. Volgens Julia Harding leidt Lavignac (2001) ‘Tannat’ af van een Béarnais woord voor ‘gebruind’, als verwijzing naar de diepe kleur. Een verband met het hoge tanninegehalte blijft eveneens mogelijk. Als ‘Tanat’ duikt het ras in 1783 voor het eerst op schrift op (WineMaker).
Lacombe et al. (2013) vonden een ouder-nakomelingrelatie tussen Tannat en zowel Manseng Noir als Plant de Cauzette: het ene ras is dus de ouder van het andere. Welke kant op, blijft onbekend, want de tweede ouder ontbreekt in beide gevallen. Uruguayaanse onderzoekers spreken echter van Manseng Noir als ‘de zuster van Tannat’ (Fariña et al. 2023). Een zuster deelt beide ouders met Tannat; een ouder-nakomelingrelatie is iets anders. Op dit punt spreken de twee bronnen elkaar dus tegen.
Tannat is zelf aantoonbaar ouder van twee kruisingen met Cabernet Sauvignon: Arinarnoa (1956) en Ekigaïna, beide van Pierre Marcel Durquéty bij INRA. Bij Arinarnoa weerlegde DNA-onderzoek de oorspronkelijke kweekopgave Merlot × Petit Verdot (wein.plus). Arinarnoa staat inmiddels als ‘variété d’intérêt à fins d’adaptation’ op de lijst van de AOC Bordeaux (Réussir Vigne). Zo duikt Tannat indirect op in de klimaatstrategie van de Bordeaux.
Ampelografie
Tannat is een vrij groeikrachtig blauw druivenras met grote trossen en kleine tot middelgrote, ronde bessen. Pl@ntGrape herkent het ras aan het sterk behaarde scheuttopje, roodachtige jonge bladeren met bronskleurige vlekken en vijfhoekige, donkergroene volwassen bladeren. Die zijn geheel of drie- tot vijflobbig, met een langgerekte middenlob en een gebobbeld blad dat tussen de hoofdnerven soms golft.
Volgens Peter Dry (AWRI) zijn de trossen meestal compact en de bessen stevig van schil. Tannat is wel matig gevoelig voor slechte vruchtzetting. In sommige jaren geeft dat lossere trossen en een lagere opbrengst. De groeikracht vraagt bovendien aandacht: op vruchtbare, vochtige bodems ontstaat snel een dichte loofwand, met meer schaduw en een groter risico op rot.
Fenologie
Tannat loopt gemiddeld uit. Pl@ntGrape noteert de knopuitloop op Domaine de Vassal ongeveer vier dagen na Chasselas; Peter Dry noemt de uitloop in Australië laat. De druiven rijpen volgens Pl@ntGrape ongeveer drieënhalve week na Chasselas, aan de late kant van het middenseizoen. Dry spreekt van midden tot laat, en het cahier des charges van Madiran noemt het ras ‘assez tardif’. De Druivenatlas plaatst de oogst daarom op gemiddeld tot laat.
Voor bloei en véraison is de Wine Grape Variety Selector van Wine Australia de enige bron met een vergelijkende indeling. Gemeten aan één kloon in Australië bloeit Tannat daar zeer laat, terwijl de véraison en de oogst op 22 °Brix in het midden vallen. De Druivenatlas neemt die indeling over, met een slag om de arm: het gaat om één kloon onder Australische omstandigheden. In Zuid-Uruguay liepen de warmste percelen in bloei en véraison niet voor (Fourment et al. 2020).
Het rijpingsvenster telt, omdat Tannat veel structuur opbouwt voordat de tannines rijp aanvoelen. Te vroeg oogsten geeft harde, drogende tannine en scherpe zuren. Warmte betekent bovendien niet automatisch meer suiker. In 23 jaar metingen in Zuid-Uruguay gaven warme, droge jaren een vroege oogst met lagere suiker- en zuurgehaltes dan gemiddeld (Ferrer et al. 2020). Natte jaren brachten juist meer rot, hogere zuren en een late oogst.
Klimaat en terroir
Tannat doet het goed in gematigde, vrij vochtige klimaten met genoeg tijd voor fenolische rijping. Het cahier des charges beschrijft Madiran als zacht en vrij vochtig, met oceanische invloed, frisse natte voorjaren en warme, vaak droge zomers en herfsten. In de nazomer waait gemiddeld één op de drie dagen een warme, droge föhnwind uit het zuiden. Zuid-Uruguay is eveneens vochtig en maritiem, met grote verschillen tussen jaren.
In Madiran onderscheidt het cahier twee hoofdtypen bodem. Op de steile westhellingen liggen klei-kalkbodems op molasse; de zachte oosthellingen en plateaus hebben zure, uitgeloogde leembodems, de boulbènes. Die zijn vaak vochtig en diep, behalve waar grind of keien ze drainerend maken. De afgebakende percelen liggen daarom vooral op goed georiënteerde hellingen met drainerende, vaak stenige grond, waar regenwater snel wegloopt.
In Uruguay draait het eerder om afremmen dan om stimuleren. Tannat staat daar vaak in omstandigheden met veel groeikracht en onvoorspelbare perioden van watertekort en wateroverschot (Coniberti et al. 2018). Een vast ideaal bodemtype bestaat daardoor niet. Drainage, waterhuishouding en een beheersbare groeikracht verklaren de kwaliteit beter dan het gesteente.
Gevoeligheid voor ziektes & stress
| Stressfactor | Gevoeligheid | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Botrytis | Laag tot matig | De bronnen lopen uiteen. Pl@ntGrape noemt het ras een beetje gevoelig voor grijze rot en Dry spreekt voor Virginia van lichte gevoeligheid; het cahier des charges van Madiran noemt Tannat wel gevoelig. In natte jaren nam de rot in Zuid-Uruguay duidelijk toe (Ferrer et al. 2020). |
| Valse meeldauw | Matig | Matig gevoelig volgens waarnemingen in Virginia (Dry 2015). Pl@ntGrape geeft geen oordeel. |
| Echte meeldauw (oïdium) | Matig | Matig gevoelig volgens waarnemingen in Virginia (Dry 2015). Pl@ntGrape geeft geen oordeel. |
| Mijten | Verhoogd | Pl@ntGrape noemt Tannat gevoelig voor mijten. |
| Bladsprinkhanen | Verhoogd | Pl@ntGrape noemt Tannat gevoelig voor cicaden. |
| Hittestress | Laag | In Australië bestand tegen hittegolven (Dry 2015). Eén bron; elders niet bevestigd. |
| Grapevine yellows | Onvoldoende data | Besmettingen zijn beschreven, maar gezaghebbende bronnen ondersteunen geen vergelijkende classificatie van Tannat als extra gevoelig. |
| Droogtestress | Onvoldoende data | De bronnen spreken elkaar tegen. Bij watertekort sloot Tannat zijn huidmondjes sterker dan Duras (64 tegen 46 procent lagere geleiding), bij een even grote daling van de fotosynthese; de onderzoekers noemen het ras daarom een goede kandidaat voor beperkte waterbeschikbaarheid, en het anthocyaangehalte steeg (Attia et al. 2011). Vin de France noemt Tannat juist zeer droogtegevoelig. Met tegenstrijdige bronnen en één vergelijkingsras is een classificatie nog niet te onderbouwen. |
Snoeimethoden & training
Snoeiwijze
Tannat wordt volgens Pl@ntGrape meestal lang gesnoeid en heeft opbinden nodig. Guyot ligt daarom voor de hand. Het cahier des charges van Madiran staat enkel of dubbel Guyot en cordon de Royat toe, met maximaal vijftien ogen per stok en hoogstens tien vruchtdragende scheuten bij Tannat. In Uruguay, de Verenigde Staten en Australië werken wijnboeren met zowel korte als lange snoei (Dry 2015). De snoeiwijze is dus geen vaste raseigenschap.
Loofwandbeheer
Een open loofwand houdt de trossen droger en remt rot, en dat telt in vochtige gebieden. Madiran schrijft een opgebonden, vlakke loofwand voor met een hoogte van minstens 0,6 keer de rijafstand. In Zuid-Uruguay werkte ontbladeren vóór de bloei goed in vochtige seizoenen: het beperkte de opbrengst, verminderde de trosrot en verbeterde enkele kenmerken van de druivensamenstelling (Arrillaga et al. 2021). Het effect hing wel af van het weer.
Opbrengstbeheersing
Bij Tannat draait het vooral om de balans tussen groeikracht en vruchtbelasting. In Uruguay remde een volledige grasbedekking onder de rij de groei, terwijl irrigatie bij watertekort te zware stress voorkwam. De druiven kregen meer suiker en anthocyanen, de wijnen meer fruit (Coniberti et al. 2018). Het opbrengstniveau verschilt daarnaast per kloon: Pl@ntGrape geeft kloon 1154 een lage en kloon 717, de meest vermeerderde, een gemiddelde productie. Madiran begrenst de gemiddelde belasting op 10.000 kilo per hectare.
Tannine: pitten, schillen en genen
De diepe kleur en de forse structuur van Tannat hebben verschillende bronnen. De kleur komt van de anthocyanen in de schil, de tannine uit pitten en schillen samen. González-Neves et al. (2010) bevestigden in Uruguay dat het ras een hoog potentieel aan anthocyanen en andere fenolen heeft. Hoeveel daarvan in de wijn belandt, hangt echter af van opbrengst, rijpheid, wijngaardbeheer en extractie.
Het genoom verklaart een deel van dat potentieel. Da Silva et al. (2013) brachten het genoom van de Uruguayaanse kloon UY11 in kaart en vonden 1.873 genen die in het referentiegenoom van Pinot Noir ontbreken. Volgens de onderzoekers verklaren vooral die rasgebonden genen het hoge polyfenolgehalte. Een vervolgpublicatie (Da Silva et al. 2019) meldt dat ruim 40 procent van de tannines een galloylgroep draagt, wat de antioxidantwerking versterkt. Hoe stroef een fles uitvalt, voorspelt het genoom niet.
Die combinatie verklaart waarom traditionele jonge Madiran zo streng kon zijn. De kunst is voldoende kleur en structuur te winnen zonder de wijn uit te drogen. Rijpe druiven, ontstelen, gecontroleerde maceratie, zachte remontage en tijd wegen daarom zwaarder dan maximale extractie.
Micro-oxygenatie: geboren in Madiran
Micro-oxygenatie is nauw met Tannat verbonden. Patrick Ducournau, wijnmaker in Madiran, deed er in 1991 de eerste proeven mee om de harde tannines van jonge Tannat te temmen (wein.plus). Daarbij krijgt de wijn via een poreuze steen zeer kleine, gedoseerde hoeveelheden zuurstof. Volgens de review van Schmidtke et al. (2011) was het doel om body, structuur en fruit van tannine- en kleurrijke rode wijn te verbeteren, door de zuurstofopname van een vat na te bootsen.
Chemisch gaat het om gecontroleerde oxidatie. Zuurstof leidt onder meer tot acetaldehyde, dat tannines en anthocyanen aan elkaar koppelt. Zo stabiliseert de kleur en kan het mondgevoel veranderen. Te lang doorgaan geeft echter overmatige polymerisatie en droge, harde tannine (Winemakers Research Exchange). Wijnmakers passen de techniek toe direct na de alcoholische gisting of later tijdens de opvoeding; overlap met de malolactische omzetting is in de praktijk vaak lastig te vermijden (Han et al. 2017).
Een zachtere Tannat is dus geen vaststaand resultaat. In een kleine proef bij Michael Shaps Wineworks (Virginia, 2017; Ting 2017) kreeg één tank Tannat met tussenpozen zuurstof, met als doel 5 milliliter per liter per maand. De kleur verschilde nauwelijks van de controletank. De behandelde wijn had meer anthocyanen, iets minder polymeer pigment en tannine, en neigde zwak naar méér adstringentie. Met één tank per variant bewijst dat weinig, maar het tempert stellige claims.
Veelgebruikte vinificatietechnieken
Wijnmakers ontstelen Tannat doorgaans en vergisten het klassiek rood; in Madiran is ontstelen verplicht. De belangrijkste variabelen zijn maceratieduur, temperatuur en de intensiteit van remontage of délestage. Door het hoge tanninepotentieel wordt harde extractie snel contraproductief. Het cahier des charges zegt het zelf: producenten zoeken de fenolische rijpheid en stemmen de inweking af op de hoeveelheid en kwaliteit van de tannines.
Malolactische omzetting is bij droge rode Tannat gebruikelijk. In Madiran mag de verkoopklare wijn hooguit 0,4 gram appelzuur per liter bevatten. Na de eerste overheveling volgt daar een opvoeding tot minstens 15 april na de oogst, in tanks of vaten groter dan honderd liter, zodat de tannines soepeler worden. Houtrijping komt veel voor bij ambitieuzere Madiran en Uruguayaanse cuvées; eikenhout kan vanille, toast, ceder, koffie en specerijen toevoegen.
In Madiran vullen wijnmakers Tannat aan met Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Fer of Manseng Noir; elders komt ook Merlot voor. Zulke partners kunnen de wijn aromatisch verbreden of het mondgevoel verzachten. Hout werkt vooral goed wanneer voldoende fruit en zuur tegenover de structuur staan.
Typische wijnstijl
Pl@ntGrape beschrijft Tannat-wijn als gekleurd, zeer tanninerijk en levendig, met een licht scherpe zuurgraad: krachtig, vol en geschikt om te rijpen. Zwarte bes, braam, zwarte kers en pruim vormen de fruitkern, vaak met viooltjes, zoethout en kruidige tonen. Met flesrijping verschuift het profiel naar leer, tabak, gedroogd fruit en aardse tonen.
De onderstaande waarden beschrijven het gebruikelijke potentieel van het druivenras. Het eindresultaat in het glas wordt mede bepaald door klimaat, opbrengst, oogstmoment en vinificatie.
| Parameter | Waarde / bandbreedte |
|---|---|
| Alcohol | 12,5 tot 15% ABV |
| Zuren | Hoog |
| Tannine | Zeer hoog |
| Body | Vol |
| Kleur | Diep robijnrood tot paarszwart |
| Ouderingspotentieel | Sterk stijlafhankelijk: lichte, fruitgedreven stijlen voor jong drinken; klassieke Madiran en geconcentreerde cuvées voor langere flesrijping |
Belangrijkste productiegebieden en stijlen
Wereldwijd stond er in 2023 ongeveer 4.862 hectare Tannat, volgens de Anderson-database van de University of Adelaide: circa 2.224 hectare in Frankrijk, 1.567 in Uruguay en 826 in Argentinië. Voor 2010 noemde Peter Dry nog 5.940 hectare, waarvan 2.914 in Frankrijk. Ook Pl@ntGrape toont een dalende Franse lijn: van 4.192 hectare in 1958 naar 2.837 in 2018. Tannat blijft daarmee sterk regionaal geconcentreerd.
Madiran, Frankrijk
Madiran is de klassieke referentie en maakt uitsluitend rode wijn. Tannat is er het hoofdras; Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon, Fer en sinds november 2025 ook Manseng Noir zijn accessorische rassen. Volgens het cahier des charges van 26 november 2025 vormt Tannat minstens 60 procent van de aanplant van het bedrijf en van de assemblage. Voor de assemblage gold eerder 50 procent (Meininger).
De oude bovengrens van 80 procent Tannat in de aanplant is vervallen. Wijnboeren die niet zelf vinifiëren en minder dan 1,5 hectare in de appellatie bewerken, zijn van de aanplantregel vrijgesteld, mits Tannat in hun aanplant zit. Uit hetzelfde gebied komt Pacherenc du Vic-Bilh, een aparte appellatie voor droge en zoete witte wijn van onder meer Petit Manseng, Gros Manseng en Petit Courbu.
De reputatie van Madiran rust op kleur, structuur en bewaarpotentieel. Sinds de herziening van 2025 is er meer ruimte voor een lichtere stijl: de minimale kleurintensiteit ligt nu op 6 en de wijn mag vanaf 1 mei na de oogst naar de consument. Daarmee kregen fruitige cuvées met korte inweking toegang tot de appellatie (Réussir Vigne). Een groep producenten presenteerde ze in april 2026 als Bleu Tannat: minimaal 85 procent Tannat, 24 tot 48 uur maceratie, licht gekoeld te drinken.
Irouléguy, Saint-Mont en andere Franse herkomsten
Tannat speelt ook een hoofdrol in Irouléguy en Saint-Mont en komt voor in onder meer Béarn, Tursan en Cahors. De functie verschilt per appellatie: soms is het de dragende druif, elders vooral een bron van kleur en structuur in een blend. De verspreiding blijft opvallend sterk geconcentreerd in Zuidwest-Frankrijk. Internationaal is Tannat bekend, maar het werd nooit een mondiaal aanplantsucces zoals Cabernet Sauvignon of Syrah.
Uruguay
Uruguay gaf Tannat een tweede identiteit. De Baskische immigrant Pascual Harriague plantte volgens Julia Harding in 1871 zijn eerste Tannat-wijngaard bij Salto; Harriague werd daardoor lange tijd een lokale naam voor het ras. Volgens Uruguay XXI was Tannat in het seizoen 2024/25 goed voor 26,5 procent van het nationale wijngaardareaal, ongeveer 1.555 hectare. Het is daarmee het meest aangeplante druivenras van het land.
Uruguayaanse Tannat is meer dan een zachtere Madiran. Het klimaat is maritiem en vochtig, de jaargangverschillen zijn groot en de bodems divers. Rijper zwart en rood fruit, pruim en kruiden komen vaak voor. Producenten maken inmiddels alles van lichte, weinig geëxtraheerde versies tot geconcentreerde, houtgerijpte bewaarwijnen. Het grootste deel gaat volgens INAVI in monovarietale wijn (Ámbito). Dat brede stijlbereik zegt meer dan het oude cliché van automatisch ronde, soepele Tannat.
Argentinië, Brazilië en elders
Argentinië is met ongeveer 826 hectare de derde Tannat-producent en heeft vooral in het noordwesten, waaronder Salta, overtuigende voorbeelden. Brazilië heeft een kleinere aanplant, vooral in het zuiden; Dry noemde voor 2010 zo’n 295 hectare. Ook Californië, Portugal, Chili en enkele andere landen hebben Tannat, meestal als niche.
Vergelijking bij blindproeven
| Kenmerk | Tannat | Manseng Noir | Cabernet Sauvignon | Malbec | Sagrantino |
|---|---|---|---|---|---|
| Fruit | Braam, zwarte bes, pruim | Geen data | Cassis, zwarte kers, braam | Pruim, braam, zwarte kers | Zwarte kers, braam, pruim |
| Overige aroma’s | Zoethout, kruiden, viooltjes | Geen data | Ceder, munt, paprika | Viooltjes, cacao, specerijen | Kruiden, leer, balsamico |
| Zuur | Hoog | Vergelijkbaar met Tannat | Medium tot hoog | Medium | Medium tot hoog |
| Tannine | Zeer hoog | Iets lager, minder adstringent | Hoog | Medium tot hoog | Zeer hoog |
| Body | Vol | Geen data | Medium tot vol | Vol | Vol |
| Kleur | Zeer diep | Vergelijkbaar met Tannat | Diep | Diep | Diep |
Bronnen
- Arrillaga, L. et al. (2021). Response of Tannat (Vitis vinifera L.) to pre-flowering leaf removal in a humid climate. OENO One.
- Attia, F. et al. (2011). Water stress in Tannat and Duras grapevine cultivars: leaf photosynthesis and grape phenolic maturity. Journal International des Sciences de la Vigne et du Vin 44.
- Coniberti, A. et al. (2018). Under-trellis cover crop and deficit irrigation to regulate water availability and enhance Tannat wine sensory attributes in a humid climate. Scientia Horticulturae 235.
- Da Silva, C. et al. (2013). The high polyphenol content of grapevine cultivar Tannat berries is conferred primarily by genes that are not shared with the reference genome. The Plant Cell.
- Da Silva, C. et al. (2019). The Tannat genome: unravelling its unique characteristics. BIO Web of Conferences 12.
- Dry, P. (2015). Tannat (Alternative varieties). Wine & Viticulture Journal 30(2).
- Fariña, L. et al. (2023). Vitis vinifera Manseng noir, the sister of Tannat. BIO Web of Conferences 56.
- Ferrer, M. et al. (2020). ‘Tannat’ (Vitis vinifera L.) as a model of responses to climate variability. Vitis 59.
- Fourment, M. et al. (2020). Is phenological behaviour of Tannat affected by temperature variability in the coastal wine region of Southern Uruguay? Acta Horticulturae 1276.
- González-Neves, G. et al. (2010). Fenolisch potentieel van Uruguayaanse Tannat. International Journal of Food Science & Technology 45(9).
- Han, G. et al. (2017). Yeast alter micro-oxygenation of wine: oxygen consumption and aldehyde production.
- Harding, J. (2019). Tannat: home away from home. The World of Fine Wine.
- Lacombe, T. et al. (2013). Large-scale parentage analysis in an extended set of grapevine cultivars. Theoretical and Applied Genetics 126(2).
- Schmidtke, L.M., Clark, A.C. & Scollary, G.R. (2011). Micro-oxygenation of red wine: techniques, applications, and outcomes. Critical Reviews in Food Science and Nutrition 51(2).
- Ting, J. (2017). The impact of micro-oxygenation in Tannat. Winemakers Research Exchange.
- Ámbito: Uruguay produce casi un tercio de los vinos Tannat del mundo
- WineMaker: Tannat: the tannin-rich grape of legend
- wein.plus: Arinarnoa en Mikrooxygenierung
- Winemakers Research Exchange: Micro-oxygenation: chemistry, effects, and application in red wines
- BO Agri: cahier des charges AOP Madiran (26 november 2025)
- BO Agri: cahier des charges AOC Madiran (versie 2017)
- INAO: productfiche Pacherenc du Vic-Bilh
- Meininger: Madiran führt leichten Bleu Tannat ein
- Pl@ntGrape: rasfiche Tannat
- Réussir Vigne: Bleu Tannat in Madiran en Arinarnoa
- University of Adelaide: Wine Economics Research Centre, databases
- Uruguay XXI: Tannat in Uruguay
- Vin de France: Tannat
- Wine Australia: Wine Grape Variety Selector, Tannat
- VIVC: paspoort Tannat (12257)
Foto: Doris Schneider, Julius Kühn-Institut (JKI), Institute for Grapevine Breeding Geilweilerhof, Siebeldingen, Germany. Bron: VIVC
Bijgewerkt op 4 november 2026